De vraag die te laat gesteld wordt
In de meeste magazijnen wordt de keuze tussen ladder, trap en rolsteiger gemaakt door de persoon die het werk moet doen, op het moment dat het werk moet gebeuren. Dat is precies het verkeerde moment en de verkeerde persoon.
Die medewerker weegt niet af wat wettelijk het aangewezen middel is. Hij kijkt wat er staat, hoeveel tijd hij heeft en hoe lang het duurt om de rolsteiger van de andere kant van het pand te halen.
De keuze hoort eerder gemaakt te worden, in de risico-inventarisatie, per type werkzaamheid. Wat op de vloer overblijft is dan uitvoering en geen afweging.
Dit artikel legt uit hoe die afweging volgens de wet loopt, en wat dat concreet betekent voor de vier situaties die in elk magazijn terugkomen.
De wettelijke keuzevolgorde
Het Arbeidsomstandighedenbesluit behandelt tijdelijke werkzaamheden op hoogte in artikel 7.23 en verder. De kern is dat u niet vrij kiest, maar een volgorde afloopt.
De eerste vraag is of het werk op hoogte te vermijden is. Een armatuur die naar beneden kan komen, een filter dat vanaf de grond bereikbaar te maken is, een voorraad die lager gestapeld kan worden: dat is de veiligste oplossing en tegelijk de goedkoopste op termijn.
Is dat niet mogelijk, dan gaat de tweede vraag over collectieve bescherming. Kan er een werkplek komen met een vloer en randbeveiliging, zoals een rolsteiger, een bordes of een vast platform? Collectieve maatregelen gaan voor individuele.
Pas als het antwoord op beide vragen nee is, komt een ladder als werkplek in beeld. Die volgorde is de arbeidshygienische strategie toegepast op werken op hoogte, en de toezichthouder loopt hem in die volgorde na.
Wat de Arbowet hier verder over zegt, staat uitgebreider in ons artikel over de Arbowet en werken op hoogte.
Wanneer een ladder is toegestaan
Er is een belangrijk onderscheid dat vaak wegvalt. Een ladder gebruiken om ergens op te komen is normaal gebruik van klimmateriaal. Een ladder gebruiken om er staand op te werken is iets anders.
Voor dat tweede stelt artikel 7.23a een voorwaarde: het gebruik van een veiliger arbeidsmiddel moet niet gerechtvaardigd zijn, vanwege het geringe risico en de korte gebruiksduur, of omdat de kenmerken van de arbeidsplaats niet te veranderen zijn.
De arbocatalogi en het A-blad Ladders en trappen vertalen dat naar drie praktische grenzen. De uit te oefenen kracht blijft beperkt, in de orde van 50 newton. De reikwijdte blijft binnen een armlengte, zodat u niet buiten de ladderbomen hoeft te reiken. En het werk duurt kort.
Wordt aan een van die drie niet voldaan, dan is de ladder niet het juiste middel. Twee handen nodig hebben, een boormachine hanteren of vijftien minuten aan een armatuur werken valt er allemaal buiten.
Blijft de ladder de uitkomst, dan zijn opstelling en staat bepalend. Wat u voor gebruik controleert, staat in ons artikel over de controle van een ladder voor gebruik.
Waar de trap zit in dit rijtje
De trap is in dit onderwerp het meest onderschatte middel. Een trap, en zeker een bordestrap, is in veel magazijnsituaties de nette middenweg.
Anders dan een ladder biedt een trap een sta-oppervlak in plaats van een sport, en bij een bordestrap komt daar een beugel of leuning bij. Het resultaat is dat beide handen vrij zijn en dat de gebruiker een stabiele houding heeft.
Voor werk op beperkte hoogte in een gang, bijvoorbeeld bij het bijvullen van een picklocatie, is een verrijdbare bordestrap doorgaans het meest praktische middel dat toch aan de eisen voldoet. Sneller inzetbaar dan een rolsteiger, veiliger dan een ladder.
Ook een trap is een arbeidsmiddel met een keuringsplicht. Wat daarbij komt kijken, leest u in ons artikel over de keuring van een bordestrap.
Wanneer de rolsteiger het antwoord is
De rolsteiger is het aangewezen middel zodra het werk langer duurt, meer kracht vraagt of meer bewegingsvrijheid nodig heeft dan een ladder toestaat.
Wat u ervoor terugkrijgt is een werkvloer met randbeveiliging: een platform, leuningen en kantplanken. De gebruiker kan gereedschap neerleggen, zich draaien en met twee handen werken zonder dat vallen een reeel scenario is.
De prijs die u ervoor betaalt, is dat het risico verschuift naar opbouw en verplaatsing. Een verkeerd gemonteerde rolsteiger, ontbrekende stabilisatoren of verrijden terwijl er iemand op staat, leveren zwaardere ongevallen op dan een val van een ladder.
Kiezen voor een rolsteiger betekent dus ook kiezen voor instructie, voor de montage-instructie van de fabrikant en voor een controlemoment na opbouw. De norm die de eisen aan rolsteigers vastlegt is NEN-EN 1004.
Wanneer geen van drieen volstaat
Er zijn situaties waarin ladder, trap en rolsteiger alle drie afvallen. Herken die vroeg, want in die situaties gaat het bij improvisatie het hardst mis.
Werk op grotere hoogte, boven obstakels, op een niet-vlakke ondergrond of op een plek waar een rolsteiger niet stabiel is op te stellen, vraagt om een hoogwerker. Dat geldt ook voor werk waarbij de positie regelmatig verandert.
Wat structureel niet mag, is een pallet met iemand erop aan de vorken van een heftruck. Werken vanaf een heftruck kan alleen met een daarvoor gekeurde en goedgekeurde werkbak, en onder strikte voorwaarden.
Blijft er een restrisico op vallen dat u niet met een werkvloer kunt wegnemen, dan komt persoonlijke valbeveiliging in beeld. Dat is de laatste stap in de reeks, niet de eerste.
De drie middelen naast elkaar
Als u de drie middelen vergelijkt op de punten die er in de praktijk toe doen, ontstaat er een duidelijk beeld.
Op opstelsnelheid wint de ladder ruim: pakken, plaatsen, klaar. De bordestrap volgt op korte afstand, de rolsteiger kost enkele minuten opbouw en soms twee personen.
Op stabiliteit en werkcomfort draait die volgorde volledig om. De ladder biedt een sport en drie steunpunten, de bordestrap een sta-oppervlak met beugel, de rolsteiger een volwaardige vloer met leuning.
Op toegestane werkduur geldt hetzelfde. De ladder is beperkt tot kort werk met lichte krachten, de bordestrap rekt dat op, de rolsteiger kent die beperking niet.
Op beheerlast is de verhouding weer omgekeerd: de rolsteiger vraagt instructie, een steigerkaart en een opbouwcontrole, de ladder alleen een gebruikerscontrole en een periodieke keuring.
De praktische conclusie is dat bedrijven die alleen ladders in huis hebben, hun keuze in feite al hebben gemaakt voordat de afweging begint. Beschikbaarheid stuurt gedrag sterker dan beleid.
Bij een distributiecentrum stond in het beleid netjes dat onderhoud aan armaturen vanaf een rolsteiger gebeurde. De twee rolsteigers stonden in het magazijn achter de expeditie, ruim tweehonderd meter van de gangen waar het werk was. In de praktijk werd de ladder gepakt, elke keer. Na een bijna-ongeval is er niets aan het beleid veranderd, alleen aan de plaats: een derde rolsteiger op een vaste plek midden in de picklocaties. De ladder ging daarna vanzelf minder mee.
Vier situaties uit het magazijn
Een lamp of tl-armatuur vervangen op vier meter. Dit vraagt twee handen, precisie en meer dan een paar minuten. Rolsteiger, of een hoogwerker als de plek slecht bereikbaar is.
Een pallet of doos van de tweede stellingniveau pakken. Dit is geen werken op hoogte maar een magazijnhandeling, en het antwoord is niet klimmen maar een orderpicker of reachtruck. Klimmen in de stelling is nooit de oplossing.
Een label of belastingbordje aanbrengen op een stellingframe. Kort werk, lichte kracht, binnen handbereik. Hier is een bordestrap of, mits kort en stabiel opgesteld, een ladder verdedigbaar.
Een sprinklerkop of rookmelder controleren onder het dak. Grote hoogte, wisselende posities, boven obstakels. Hoogwerker, en bij een grotere serie in combinatie met een werkvergunning en afzetting van de zone.
Elk middel heeft zijn eigen keuring
Welk middel u ook kiest, het is een arbeidsmiddel en valt daarmee onder de keuringsplicht van artikel 7.4a van het Arbobesluit. Een schriftelijk bewijsstuk moet op de arbeidsplaats aanwezig zijn.
Voor draagbaar klimmaterieel is NEN 2484 het referentiekader, met afkeurcriteria voor bomen, sporten, doppen en beslag. Voor rolsteigers geldt NEN-EN 1004 met een eigen inspectiesystematiek.
De frequentie leidt u af uit uw risico-inventarisatie en het feitelijke gebruik. Jaarlijks keuren is in een magazijnomgeving gebruikelijk, met een gebruikerscontrole voor elk gebruik daarbovenop.
Het overzicht van wat er per middel wordt gecontroleerd, staat in ons artikel over de keuring van ladders, trappen en rolsteigers. Meer over de normen zelf vindt u bij NEN.
Kiezen is niet genoeg zonder instructie
Het juiste middel neerzetten lost de helft van het probleem op. De andere helft is dat mensen weten hoe ze het gebruiken.
Bij een rolsteiger is dat concreet: opbouwen volgens de fabrikantinstructie, stabilisatoren plaatsen, wielen vergrendelen, nooit verrijden met iemand of materiaal erop, en de opbouw laten controleren door een tweede persoon.
Bij een ladder gaat het om de opstelhoek, een stabiele en vlakke ondergrond, minimaal een meter doorsteek bij een opstapladder en niet reiken buiten de bomen.
Leg dit vast in een korte werkinstructie en herhaal het in een toolbox. Dit is bovendien precies waar de verplichting tot voorlichting en onderricht uit de Arbowet over gaat.
Wat nooit een klimmiddel is
Er is een categorie die in geen enkele afweging thuishoort, en die in de praktijk toch dagelijks wordt gebruikt.
Een magazijnstelling is geen klimmiddel. De constructie is berekend op verticale belasting van goederen, niet op een persoon die zich aan een ligger optrekt. De Nederlandse Arbeidsinspectie treedt hier consequent tegen op.
Hetzelfde geldt voor een pallet aan de vorken, een omgekeerde rolcontainer, een stoel of een stapel dozen. Dit lijken uitzonderingen maar het zijn gewoontes, en ze ontstaan altijd op de plek waar het juiste middel niet binnen bereik staat.
Waar u dit gedrag ziet, is de conclusie zelden dat mensen roekeloos zijn. Vaker is het een signaal dat het juiste middel te ver weg staat of te lang duurt.
De keuze vastleggen in de RI&E
De afweging tussen ladder, trap en rolsteiger hoort schriftelijk in uw risico-inventarisatie en evaluatie, gekoppeld aan het plan van aanpak.
Beschrijf per type werkzaamheid welk middel geldt en waarom. Twee regels per situatie is genoeg, maar die twee regels moeten er staan. Bij een controle is de vraag namelijk niet welk middel u gebruikte, maar op grond waarvan u dat middel had gekozen.
Neem daarbij ook op wie mag beslissen om af te wijken, en onder welke voorwaarden. Zonder die route wordt er zonder afweging afgeweken.
Werkt u met een taakrisicoanalyse voor incidentele klussen, dan is de middelkeuze daar een vast onderdeel van.
In vijf stappen op orde
Inventariseer eerst waar in uw pand daadwerkelijk op hoogte wordt gewerkt. Loop daarvoor een dag mee in plaats van de plattegrond te bestuderen, want de plekken die u mist zijn precies de plekken waar geimproviseerd wordt.
Kijk vervolgens per plek of het werk op hoogte weg te ontwerpen is. Een verlaagbaar armatuur of een lager stapelniveau lost het probleem definitief op in plaats van het te beheersen.
Bepaal daarna per resterende situatie het middel, en leg dat in twee regels vast in de RI&E. Kies daarbij het middel dat past bij het langste en zwaarste werk in die categorie, niet bij het lichtste.
Zorg dat het gekozen middel fysiek staat waar het werk is. Dit is de stap die het vaakst wordt overgeslagen en die het meeste effect heeft.
Zet ten slotte de keuring van elk middel in uw keuringskalender en de instructie in uw toolboxplanning. Daarmee is de keuze niet alleen juist gemaakt, maar blijft hij ook uitvoerbaar.
Veelgestelde vragen
Ja, maar niet voor alles. Een ladder gebruiken om ergens op te komen is normaal klimmateriaal-gebruik. Een ladder gebruiken als werkplek, dus er staand werk verrichten, mag volgens artikel 7.23a van het Arbobesluit alleen als het gebruik van een veiliger arbeidsmiddel niet gerechtvaardigd is vanwege het geringe risico en de korte gebruiksduur, of omdat de kenmerken van de werkplek niet te veranderen zijn.
In de arbocatalogi en het A-blad Ladders en trappen worden drie vuistregels gehanteerd: de uit te oefenen kracht blijft beperkt, ongeveer tot 50 newton, de reikwijdte blijft binnen een armlengte zodat u niet hoeft te reiken buiten de ladderbomen, en het werk duurt kort. Wordt aan een van die drie niet voldaan, dan is een werkplek met randbeveiliging het aangewezen middel.
Er staat geen enkel getal in de wet dat zegt dat u boven hoogte X een rolsteiger moet gebruiken. De verplichting volgt uit de afweging: zodra het werk langer duurt, meer kracht vraagt of meer reikwijdte nodig heeft dan verantwoord is vanaf een ladder, is een werkplek met randbeveiliging het juiste middel. In de praktijk komt dat in magazijnen al bij bescheiden hoogte uit op een rolsteiger.
Als werkplek wel, mits hij goed is opgebouwd en gestabiliseerd. De risico's verschuiven namelijk naar de opbouw en de verplaatsing. Een verkeerd gemonteerde rolsteiger, ontbrekende stabilisatoren of verrijden met iemand erop leveren zwaardere ongevallen op dan een val van een ladder. Kiezen voor een rolsteiger vraagt daarom altijd om instructie en een opbouwcontrole.
Ja, en vaak is dat de betere keuze dan een gewone ladder. Een bordestrap geeft een sta-oppervlak met beugel of leuning, waardoor beide handen vrij zijn en de stabiliteit veel groter is. Voor werk op beperkte hoogte in een magazijngang is een verrijdbare bordestrap doorgaans het meest praktische middel dat toch aan de eisen voldoet.
De werkgever, op basis van de risico-inventarisatie en evaluatie. Het is uitdrukkelijk geen beslissing die u per klus aan de medewerker op de vloer overlaat, want die kiest onder tijdsdruk het middel dat het snelst binnen handbereik staat. Leg per type werkzaamheid vast welk middel geldt, en zorg dat het gekozen middel ook daadwerkelijk beschikbaar is.
Ja, elk arbeidsmiddel heeft een eigen keuringsregime op grond van artikel 7.4a van het Arbobesluit. Voor draagbaar klimmaterieel is NEN 2484 het referentiekader, voor rolsteigers NEN-EN 1004. De frequentie leidt u af uit uw eigen risico-inventarisatie en het gebruik, waarbij jaarlijks keuren in een magazijnomgeving gebruikelijk is.
Dan is de beschikbaarheid het probleem dat u oplost, niet de keuze die u aanpast. Het patroon waarin een ladder wordt gepakt omdat de rolsteiger aan de andere kant van het pand staat, is de meest voorkomende oorzaak van verkeerd middelgebruik. Plaats het juiste middel op de plek waar het werk gebeurt, of plan het werk op het moment dat het middel er is.
