Wat een steigerkaart is
Een steigerkaart is een label dat bij de opstap van een steiger hangt en dat één vraag beantwoordt: mag ik hier op klimmen.
Meer dan dat hoeft het niet te zijn. De kracht van het instrument zit in de eenvoud en in de plek waar het hangt.
De kaart is ontstaan in de steigerbouw, waar een steiger dagenlang blijft staan en waar tientallen mensen van verschillende bedrijven eroverheen lopen. In een magazijn is de situatie kleiner, maar het probleem identiek: iemand klimt op een steiger zonder te weten wie hem heeft opgebouwd.
Is een steigerkaart verplicht
Nee, niet onder die naam. Er is geen wetsartikel waarin het woord steigerkaart voorkomt.
Wat wel verplicht is, is dat u kunt aantonen dat de steiger is beoordeeld voordat er iemand op klom. De kaart is de eenvoudigste manier om aan die verplichting te voldoen.
In de praktijk werkt het omgekeerd bij een controle. Een inspecteur die geen kaart ziet, zal vragen hoe u dan wel vaststelt dat een steiger vrijgegeven is. Dat gesprek eindigt zelden gunstig als er geen alternatief systeem ligt.
Wat het Arbobesluit precies vraagt
Arbobesluit artikel 7.34 stelt eisen aan steigers. Opbouw, afbraak en ingrijpende wijziging gebeuren onder leiding van een deskundig persoon en volgens een opbouwschema dat op de werkplek beschikbaar is.
Artikel 7.4 van hetzelfde besluit vraagt dat arbeidsmiddelen in deugdelijke staat verkeren en zodanig zijn onderhouden dat gevaar wordt voorkomen. Artikel 7.4a regelt de periodieke keuring.
Daarnaast geldt de bredere zorgplicht voor werken op hoogte. De Nederlandse Arbeidsinspectie kijkt bij een val van hoogte standaard naar drie dingen: was het materieel goedgekeurd, was het correct opgebouwd en was de gebruiker geïnstrueerd.
De productnorm NEN-EN 1004-1 gaat over de rolsteiger zelf en schrijft voor dat de handleiding bij de steiger aanwezig is. Dat is een andere eis dan de vrijgave, maar de twee horen bij elkaar.
Wat er op de kaart hoort te staan
Er is geen voorgeschreven model, dus u bepaalt zelf de indeling. Wat telt is dat een gebruiker binnen vijf seconden ziet of hij mag klimmen en onder welke voorwaarden.
Houd het bij acht velden. Meer levert een kaart op die niemand leest.
| Veld | Waarom het erop staat |
|---|---|
| Identificatie of steigernummer | Koppelt de kaart aan het juiste materieel |
| Type en fabrikant | Bepaalt welk opbouwschema geldt |
| Werkvloerhoogte | Bepaalt de eisen aan stabiliteit |
| Belastingklasse | Voorkomt overbelasting van het platform |
| Opgebouwd door | Maakt herleidbaar wie de opstelling maakte |
| Vrijgegeven door en datum | Legt de beoordeling vast |
| Datum laatste hercontrole | Laat zien of de vrijgave nog actueel is |
| Bijzonderheden | Bijvoorbeeld beperkt gebruik of extra verankering |
Groen, rood en geen kaart
De meeste systemen werken met twee standen. Groen betekent vrijgegeven, rood betekent niet gebruiken.
Rood is niet alleen voor afgekeurde steigers. Rood hoort er ook te hangen tijdens opbouw, tijdens demontage en zodra de steiger is verplaatst maar nog niet opnieuw is beoordeeld.
De belangrijkste regel is de derde stand: geen kaart betekent hetzelfde als rood. Spreek dat expliciet af, want anders wordt een vergeten kaart in de praktijk uitgelegd als toestemming.
Wat de kaart niet is: een vervanger van de handleiding. NEN-EN 1004-1 vraagt dat het opbouwschema bij de steiger aanwezig is. De kaart verwijst daarnaar, maar neemt de plaats ervan niet in.
Wie de kaart mag afgeven
Vrijgave is een beoordeling en geen paraaf. De persoon die tekent, verklaart dat de steiger volgens het schema van de fabrikant is opgebouwd en dat de opstelling klopt.
Dat betekent dat die persoon het schema kent, de stabilisatoren kan beoordelen en weet welke afwijkingen niet acceptabel zijn.
In een magazijn is dat meestal de medewerker die de steiger ook opbouwt, mits hij daarvoor opgeleid is. In grotere organisaties wordt vrijgave belegd bij de technische dienst, los van de gebruiker.
Leg de aanwijzing kort vast. Naam, type steiger, datum van de instructie en de handtekening van de leidinggevende volstaan. Dat document weegt bij een onderzoek zwaarder dan de herinnering dat iemand ooit een cursus deed.
Wanneer u de kaart bijwerkt
Bij elke nieuwe opstelling. Dat is het kernpunt en tegelijk het punt waar het in magazijnen structureel misgaat.
Een rolsteiger wordt tien meter verplaatst om de volgende armatuur te vervangen. De kaart hangt er nog, groen, met de datum van vanochtend. Toch is de vrijgave vervallen, want de vloer kan anders zijn, de stabilisatoren staan opnieuw en de omgeving is veranderd.
Werk de kaart daarnaast bij na elke wijziging aan de opbouw, na een aanrijding of stoot, en bij langdurig gebruik minimaal wekelijks.
Waarom rolsteigers extra aandacht vragen
Een vaste steiger staat weken op dezelfde plek. Een rolsteiger verandert soms vijf keer per dienst van positie.
Daardoor verschuift het risico van de constructie naar de opstelling. Het materieel is meestal in orde, de manier waarop het die middag staat is dat vaak niet.
Daar komt de magazijnomgeving bij. Een gecoate betonvloer met een lichte afschot bij een dock, een openstaande overheaddeur die luchtstroom geeft en heftruckverkeer dat vlak langs de poten rijdt. Dat zijn drie variabelen die op een bouwplaats anders liggen.
De verplaatsing is het risicomoment
Uit ongevalsanalyses komt steeds hetzelfde beeld: de val gebeurt zelden tijdens het opbouwen en zelden bij de eerste opstelling. Hij gebeurt bij de tweede of derde positie van dezelfde dag.
De reden is menselijk. De eerste opstelling gaat zorgvuldig, daarna wint routine het van procedure.
Een kaart die bij elke verplaatsing op rood moet en opnieuw op groen gezet moet worden, doorbreekt precies die routine. Dat is de eigenlijke waarde van het instrument.
Verhouding tot de periodieke keuring
De steigerkaart en de periodieke keuring worden vaak door elkaar gehaald. Ze beantwoorden verschillende vragen.
De keuring beoordeelt het materieel: scheuren in buizen, vervorming, slijtage aan koppelingen, staat van de wielen en volledigheid van de set. Dat gebeurt doorgaans jaarlijks en levert een keuringsrapport op.
Zet daarom het keuringsnummer op de kaart. Dan is met één blik te zien of het materieel binnen zijn keuringstermijn valt en of de opstelling is vrijgegeven.
De kaart beoordeelt de opstelling van dit moment. Een gekeurde steiger die verkeerd staat, is nog steeds gevaarlijk. Een goed opgestelde steiger met een gescheurde buis ook.
Praktijk in een magazijn of DC
Begin klein. Eén kaarthouder per rolsteiger, permanent gemonteerd bij de opstap, en een stapel invulkaarten in de technische ruimte.
Neem de werkwijze op in een toolbox en herhaal die minstens twee keer per jaar. Kort, met de steiger erbij, niet als presentatie in de kantine.
Laat leidinggevenden bij een rondgang standaard naar de kaart kijken. Zichtbare aandacht van boven bepaalt of het systeem na drie maanden nog leeft.
Een DC met twee rolsteigers voerde kaarten in en constateerde na een maand dat de kaarten bijna altijd groen stonden, ook 's ochtends voordat er iemand geweest was. De oplossing was simpel: de kaart wordt aan het einde van elke dienst standaard op rood gezet door degene die de steiger wegzet. Sindsdien betekent groen weer iets.
Gehuurde en geleende steigers
Bij huur levert de verhuurder het materieel met een keuringsbewijs. De opstelling en het gebruik op uw locatie blijven uw verantwoordelijkheid.
Vraag bij aflevering standaard drie dingen op: het laatste keuringsbewijs, de montage-instructie van dit type en de bevestiging dat de set compleet is.
Hang daarna zelf een kaart aan de steiger. Ook bij een huurperiode van twee dagen, want juist kortdurende inzet gaat gepaard met haast.
Vijf fouten die u vaak ziet
De eerste is de kaart aan de verkeerde kant hangen, waar niemand langsloopt. De tweede is een kaart die alleen bij oplevering wordt ingevuld en daarna nooit meer.
De derde is de kaart gebruiken om afwijkingen te documenteren in plaats van vrijgave vast te leggen. Wie noteert dat een stabilisator ontbreekt en de kaart toch op groen zet, heeft het instrument omgedraaid.
De vierde is geen afspraak over de betekenis van een ontbrekende kaart. De vijfde is de kaart laten tekenen door de leidinggevende die de steiger nooit heeft gezien, omdat het nu eenmaal een handtekening van een leidinggevende moet zijn.
In vier stappen geregeld
Inventariseer eerst hoeveel rolsteigers en verrijdbare werkplatforms er in uw magazijn staan, inclusief de exemplaren die bij een afdeling zijn blijven staan.
Bepaal daarna wie mag vrijgeven en zorg dat die personen aantoonbaar zijn geïnstrueerd op het type steiger dat u gebruikt.
Monteer de kaarthouders, spreek de drie standen af inclusief de betekenis van geen kaart, en neem het op in de controlelijst die u toch al gebruikt.
Controleer na drie maanden of de kaarten actueel zijn. Staan ze allemaal op groen met een oude datum, dan gebruikt niemand ze en begint u opnieuw met de instructie.
Veelgestelde vragen
Niet onder die naam. Het Arbobesluit verplicht wel dat een steiger pas in gebruik wordt genomen nadat is vastgesteld dat hij veilig is, en dat arbeidsmiddelen in deugdelijke staat verkeren. De steigerkaart is de gangbare manier om die vaststelling zichtbaar en aantoonbaar te maken. Zonder kaart moet u op een andere manier kunnen laten zien wie de steiger heeft vrijgegeven en wanneer.
De praktijk komt uit de bouw en de vaste steigerbouw, maar de onderliggende verplichting maakt geen onderscheid. Een rolsteiger is een steiger. Sterker nog, juist bij een rolsteiger is de kaart nuttig omdat de steiger vaak wordt verplaatst en aangepast, waardoor de vrijgave telkens opnieuw moet worden beoordeeld.
De vrijgave geldt tot er iets verandert aan de opstelling, de locatie of de staat van de steiger. Bij langdurig gebruik op dezelfde plek hanteren veel organisaties een wekelijkse hercontrole met een nieuwe paraaf. Een kaart met een datum van drie maanden geleden op een steiger die inmiddels twee keer is verreden, is feitelijk waardeloos.
Alleen als die medewerker daarvoor is aangewezen en aantoonbaar is opgeleid voor dit type steiger. De vrijgave is een beoordeling, geen administratieve handeling. Wie de steiger heeft opgebouwd mag hem in kleine organisaties doorgaans ook vrijgeven, mits die persoon deskundig is en werkt met het opbouwschema van de fabrikant erbij.
Dan hoort de steiger niet in gebruik te worden genomen. Een afwijking van het schema betekent dat de fabrikant de stabiliteit niet meer garandeert. De kaart is niet bedoeld om afwijkingen te documenteren maar om vrijgave vast te leggen. Kunt u niet volgens het schema opbouwen, dan kiest u een ander type steiger of een andere opstelplaats.
Nee. De steigerkaart gaat over deze opstelling op dit moment. De periodieke keuring gaat over de technische staat van het materieel: scheuren, vervorming, ontbrekende onderdelen, slijtage aan koppelingen en wielen. Beide zijn nodig en ze vullen elkaar aan. De keuring levert een rapport op, de kaart een zichtbaar signaal bij de steiger zelf.
De verhuurder levert het materieel, u bepaalt of de opstelling veilig is. Vraag bij aflevering het laatste keuringsbewijs en de handleiding op, en hang zelf een kaart aan de steiger zodra u hem heeft opgebouwd en gecontroleerd. Als inlener of gebruiker bent u verantwoordelijk voor het veilig gebruik op uw locatie, ook bij kortdurende huur.
Bij het toegangspunt, op ooghoogte, aan de kant waar de gebruiker de steiger opklimt. Dat is de enige plek waar de kaart doet wat hij moet doen: iemand tegenhouden voordat hij klimt. Een kaart aan de achterkant of bovenaan het platform wordt niet gelezen en heeft dan geen functie.
