Wat stabilisatoren doen
Een rolsteiger bezwijkt zelden. Hij kantelt. Dat onderscheid bepaalt waarom stabilisatoren bestaan en waarom ze zo vaak worden weggelaten door mensen die denken dat de steiger stevig genoeg aanvoelt.
Kantelen is een kwestie van momenten. Hoe hoger het platform, hoe verder een kleine zijwaartse kracht bovenin de zwaartelijn buiten de steunbasis brengt.
Stabilisatoren verbreden die steunbasis. Ze maken de steiger niet sterker, ze maken hem moeilijker om te duwen.
De kracht die het misgaan veroorzaakt, komt bijna nooit van het gewicht van de gebruiker. Hij komt van iemand die zich afzet tegen een stelling, van een gereedschapskist die verschuift, of van een aanrijding tegen een poot.
Wanneer ze nodig zijn
De praktische vraag is: vanaf welke hoogte moeten ze eruit. Het antwoord dat u in de meeste handleidingen tegenkomt, ligt rond 2,5 meter werkvloerhoogte.
Dat is een vuistregel, geen wet. De echte grens hangt af van de basisbreedte van uw steiger en van de constructie ervan. Een smalle kamersteiger heeft eerder stabiliteitsvoorzieningen nodig dan een brede standaardsteiger.
Er is bovendien een tweede situatie waarin ze nodig zijn, ook bij lage opstelling: als er zijwaartse krachten te verwachten zijn. Werken aan een leiding waar u aan trekt, of aan een stellingreparatie waarbij u zich afzet, verandert het krachtenspel.
De regel die in de praktijk het beste werkt: bij twijfel plaatst u ze. Ze kosten twee minuten en ze zijn er niet voor niets bijgeleverd.
Basisbreedte tegenover werkhoogte
Achter die vuistregel zit een verhouding. Stabiliteitsvoorzieningen zijn nodig zodra de verhouding tussen de basisbreedte en de werkvloerhoogte onder een bepaalde grens komt.
Voor buitengebruik wordt doorgaans een verhouding van 1 op 3 aangehouden, voor binnengebruik 1 op 4. Een basis van één meter breed geeft binnen dus tot ongeveer vier meter werkvloerhoogte voldoende stabiliteit zonder extra voorzieningen.
Buiten is de grens strenger omdat windbelasting meespeelt. Een steiger op een laad- en losplaats met een openstaande deur zit qua windbelasting dichter bij buiten dan bij binnen.
Reken die verhouding niet zelf uit als de handleiding een tabel geeft. De fabrikant heeft de constructie beproefd en de tabel is specifieker dan elke algemene formule.
De handleiding is leidend
Elke rolsteiger wordt geleverd met een opbouw-, demontage- en ombouwschema. Daarin staat per hoogte welke onderdelen nodig zijn, inclusief de stabilisatoren en de volgorde van plaatsen.
Die handleiding hoort bij de steiger op locatie te liggen, niet in een ordner op kantoor. Wie de steiger opbouwt, moet erin kunnen kijken op het moment zelf. Zie ook rolsteiger montage-instructie.
Combineer nooit onderdelen van verschillende merken. Een frame van de ene fabrikant met stabilisatoren van de andere is geen beproefde configuratie meer, en daarmee vervalt de basis onder de opgegeven maximale hoogte.
Is de handleiding kwijt, dan is die vrijwel altijd bij de fabrikant op te vragen op basis van het typeplaatje. Doe dat, want zonder handleiding kunt u de opbouw niet verantwoorden.
Wat NEN-EN 1004-1 vraagt
De productnorm voor rolsteigers van geprefabriceerde onderdelen is NEN-EN 1004-1. Die norm beschrijft de eisen aan materiaal, afmetingen, sterkte en stabiliteit, en de beproevingen waarmee de fabrikant dat aantoont.
Sinds de herziening geldt de norm voor alle rolsteigers met een platformhoogte tot twaalf meter binnen en acht meter buiten, en niet meer alleen voor steigers vanaf 2,5 meter. Ook lage vouw- en kamersteigers vallen er dus onder.
Stabiliteit is in die norm een constructie-eigenschap van het samenstel, inclusief de stabilisatoren. Een steiger voldoet aan de norm in de configuratie die de fabrikant heeft beproefd, niet in een variant die u ter plaatse bedenkt.
De opbouwinstructie is in de norm een verplicht onderdeel van het product. Meer over de norm zelf leest u in NEN-EN 1004-1 voor uw magazijn.
Wat het Arbobesluit vraagt
De norm beschrijft het product, de wet beschrijft uw plicht. Het Arbeidsomstandighedenbesluit regelt in hoofdstuk 7 het veilig gebruik van arbeidsmiddelen.
Artikel 7.23 stelt eisen aan tijdelijke werkzaamheden op hoogte, met de kern dat u een werkplek kiest die valgevaar zoveel mogelijk voorkomt. Artikel 7.23b voegt daar specifieke eisen aan steigers toe, waaronder de beschikbaarheid van een opbouwschema.
Artikel 7.4a regelt daarnaast de periodieke keuring van arbeidsmiddelen die aan slijtage onderhevig zijn. Een rolsteiger valt daaronder.
De Nederlandse Arbeidsinspectie let bij controles in magazijnen vooral op de combinatie: staat de steiger volgens zijn eigen schema, is hij gekeurd en heeft de gebruiker instructie gehad. Zie ook Arbowet en werken op hoogte.
Stabilisatoren, uitriggers en ballast
De termen lopen door elkaar, maar het gaat om drie manieren om hetzelfde te bereiken.
Een stabilisator is meestal een schoorbuis die schuin van het frame naar de vloer loopt en de steunbasis vergroot. Dit is de variant die u in magazijnen het vaakst ziet.
Een uitrigger verbreedt de basis horizontaal, vaak met een extra voet of wiel, en wordt gebruikt bij smalle steigers of grotere hoogtes. Ballast, meestal in de vorm van gewichten bij de voet, komt voornamelijk voor bij buitensteigers en bij configuraties waar verbreden niet kan.
Welke variant bij uw steiger hoort, is geen keuze maar een gegeven. Het staat in het opbouwschema en het is onderdeel van de beproefde configuratie.
Zo plaatst u ze goed
Plaats altijd alle vier de stabilisatoren, gelijkmatig verdeeld over de hoeken, en zet ze vast met de bijbehorende koppelingen op de voorgeschreven hoogte op het frame.
Draai daarna de stelvoeten uit tot elke stabilisator vast contact maakt met de vloer en de steiger waterpas staat. Controleer dat met een waterpas en niet op het oog.
Blokjes hout, pallets of stapels karton onder een voet zijn niet toegestaan. Ze schuiven weg, ze verdelen de belasting niet en ze maken de opstelling onvoorspelbaar.
Loop tot slot rond en duw met beide handen zijwaarts tegen de steiger op borsthoogte. Beweegt er iets, dan staat er iets niet goed. Dit kost tien seconden en het is de enige controle die de meeste ongevallen had voorkomen.
Binnengebruik in een magazijn
Binnen ontbreekt wind, maar er komen andere factoren bij die buiten juist minder spelen.
De eerste is intern verkeer. Een rolsteiger in een looppad of vlak naast een heftruckroute is een obstakel dat kan worden geraakt. Zet de werkplek af met hekken of kegels en informeer de ploeg.
De tweede is de vloer. Gecoate betonvloeren zijn glad, en bij een steiger op wielen met uitgedraaide stelvoeten is grip precies wat u nodig heeft. Controleer of de voeten niet op een natte of oliehoudende plek staan.
De derde is luchtstroom. Een openstaande overheaddeur of een grote ventilator geeft binnen een windbelasting die buiten hoort. Behandel die opstelling dan ook als buitengebruik.
Verrijden en opnieuw opstellen
Verrijden mag alleen zonder personen op de steiger en zonder losse materialen op de platforms. Gereedschap dat naar beneden valt tijdens het verrijden, is een van de meest voorkomende incidenten met rolsteigers.
Draai de stelvoeten in en klap of verwijder de stabilisatoren volgens de handleiding voordat u de steiger verplaatst. Duw daarbij aan de onderzijde, niet bovenaan.
Zet op de nieuwe plek de stabilisatoren volledig terug en stel opnieuw waterpas. Dit is de stap die in de praktijk het vaakst wordt overgeslagen, omdat de verplaatsing kort voelt en de vorige opstelling nog vers in het geheugen zit.
Vergrendel tot slot alle wielen. Een geremd wiel op een gladde vloer geeft minder houvast dan u denkt, dus laat de stabilisatoren het werk doen.
Vijf fouten die u vaak ziet
Stabilisatoren niet uitgeklapt omdat het werk kort duurt. De duur van het werk verandert niets aan het kantelmoment.
Een stabilisator die net niet de vloer raakt. Die doet niets, maar geeft de gebruiker wel het gevoel dat het geregeld is.
Onderdelen van twee merken gecombineerd. Daarmee vervalt de beproefde configuratie en de opgegeven maximale hoogte.
Steiger verplaatst en direct geklommen. De opbouwcontrole hoort na elke verplaatsing opnieuw te gebeuren.
Verhoogd met een ladder of een pallet op het platform. Dit verhoogt het zwaartepunt precies daar waar u dat niet wilt. Gebruik in plaats daarvan de juiste klimvoorziening.
Wat de keurmeester controleert
Bij de periodieke keuring wordt de steiger als compleet samenstel beoordeeld, aan de hand van de handleiding van dat type.
De keurmeester kijkt of alle onderdelen aanwezig en onbeschadigd zijn, of de stabilisatoren en koppelingen goed sluiten, of de stelvoeten binnen hun uitdraaibereik werken en of de handleiding bij de steiger aanwezig is.
Ontbrekende of verbogen stabilisatoren zijn een afkeurpunt, want zonder die onderdelen kan de steiger niet volgens zijn eigen schema worden opgebouwd. Bestel vervangende onderdelen altijd bij dezelfde fabrikant.
Wat er verder in het rapport hoort te staan, leest u in keuringsrapport rolsteiger. De frequentie vindt u in rolsteiger keuring frequentie.
In vier stappen geregeld
Zorg eerst dat bij elke rolsteiger in uw pand de handleiding fysiek aanwezig is, en dat het typeplaatje leesbaar is. Zonder die twee kunt u niets verantwoorden.
Controleer vervolgens of de complete set stabilisatoren nog aanwezig en onbeschadigd is. Vul ontbrekende onderdelen aan bij dezelfde fabrikant, niet bij de goedkoopste leverancier.
Geef daarna korte, herhaalde instructie aan iedereen die de steiger opbouwt, met de nadruk op waterpas stellen en op opnieuw opstellen na verplaatsen.
Zet tot slot de periodieke keuring in uw keuringskalender en gebruik de checklist voor de controle vóór gebruik. Daarmee is zowel de techniek als het gedrag geborgd.
Veelgestelde vragen
Het exacte antwoord staat in de handleiding van uw specifieke steiger, want het hangt af van de basisbreedte en de constructie. De veelgebruikte vuistregel is dat vanaf ongeveer 2,5 meter werkvloerhoogte stabiliteitsvoorzieningen nodig zijn. Bij smalle steigers kan dat al lager liggen. Ga daarom nooit af op wat bij de vorige steiger gebruikelijk was, maar op het opbouwschema dat bij dit type hoort.
Nee. Stabilisatoren werken alleen als systeem: ze vangen kantelkrachten op in alle richtingen. Staat er een in de weg door een stelling of een obstakel, dan verplaatst u de steiger of past u de opstelling aan. Werken met drie of met een stabilisator die net niet de vloer raakt, is in de praktijk hetzelfde als werken zonder. Dit is ook een direct afkeurpunt bij de periodieke keuring.
In het dagelijks taalgebruik worden ze door elkaar gebruikt. Technisch is een stabilisator meestal een schoorbuis die schuin vanaf het frame naar de vloer loopt en de steunbasis vergroot, terwijl een uitrigger een horizontale verbreding van de basis is die vaak met een extra wiel of voet op de vloer staat. Beide hebben hetzelfde doel: het kantelmoment vergroten. Welke variant bij uw steiger hoort, staat in de handleiding.
Ja, de eis vervalt niet binnen. Wat verschilt is de verhouding tussen basisbreedte en werkvloerhoogte die als veilig geldt: binnen wordt doorgaans een ruimere verhouding aangehouden dan buiten, omdat windbelasting ontbreekt. Binnen komen er wel andere krachten bij die buiten minder spelen, zoals aanrijding door een heftruck, luchtstroom bij een openstaande overheaddeur en een ongelijke of gecoate vloer.
Alleen als de handleiding dat toestaat en dan uitsluitend zonder personen en zonder losse materialen op de steiger. In de praktijk klapt of verwijdert u de stabilisatoren, verrijdt u de steiger, en zet u ze op de nieuwe plek opnieuw en volledig terug. Juist dat laatste gaat vaak mis: de steiger wordt vijf meter opgeschoven en er wordt geklommen voordat de stabilisatoren weer staan.
Dan moet u de opstelling eerst waterpas maken met de stelvoeten binnen hun toegestane uitdraaibereik. Blokjes hout, pallets of stapels karton onder een stabilisator zijn niet toegestaan, omdat ze kunnen wegschuiven en de belasting niet betrouwbaar overdragen. Loopt de vloer sterker af dan u met de stelvoeten kunt opvangen, dan is die plek ongeschikt voor deze steiger.
Ja. Bij de periodieke keuring wordt de steiger als samenstel beoordeeld, inclusief de complete set onderdelen volgens de handleiding. Ontbrekende of beschadigde stabilisatoren betekenen dat de steiger niet volgens zijn eigen opbouwschema kan worden opgebouwd, en dat is een afkeurpunt. Bestel losse onderdelen bij dezelfde fabrikant, want onderdelen van verschillende merken mogen niet worden gecombineerd.
Iemand die daarvoor is opgeleid en instructie heeft gehad over dit specifieke type steiger. Er is geen landelijk verplicht certificaat, maar de Arbowet verlangt wel dat u voorlichting en onderricht geeft en dat de werknemer deskundig is voor de taak. In magazijnen is een korte, herhaalde instructie met de handleiding erbij doorgaans effectiever dan een eenmalige cursus jaren geleden.
