Waarom een stelling die recht staat toch klem loopt
In veel magazijnen komt dezelfde schade elk jaar op dezelfde plek terug. Dezelfde staanders, dezelfde hoogte, dezelfde gang. De chauffeurs wisselen, de schade niet.
De reflex is dan om strenger te instrueren of vaker te inspecteren. Dat helpt zelden, want de oorzaak zit niet in het rijgedrag maar in de maatvoering.
Als de vrije ruimte tussen pallet en stelling te klein is, raakt een chauffeur de constructie bij elke handeling. Niet door onoplettendheid, maar omdat de ruimte er simpelweg niet is.
NEN-EN 15620 is de norm die dat probleem aan de voorkant oplost. Die legt vast hoe recht, hoe vlak en hoe ruim een palletstelling hoort te staan.
Wat NEN-EN 15620 regelt
NEN-EN 15620 heet voluit: stalen statische opslagsystemen, verstelbare palletstellingen, toleranties, vervormingen en vrije ruimtes. De titel dekt de lading precies.
De norm behandelt drie samenhangende onderwerpen. Ten eerste hoe nauwkeurig een stelling geproduceerd, gemonteerd en uitgelijnd moet worden. Ten tweede hoeveel die onder belasting mag vervormen. Ten derde hoeveel ruimte er rond elke pallet vrij moet blijven.
Daarnaast behandelt de norm de wisselwerking met de vloer: vlakheid, hoogteverschillen en de vervorming van de vloer onder belasting.
De huidige versie is uit 2021 en verving de versie uit 2008. Wie werkt met documentatie van voor die tijd, werkt met verouderde uitgangspunten.
Het drieluik: 15512, 15620 en 15635
Drie Europese normen regelen samen de levenscyclus van een palletstelling. Ze worden vaak door elkaar gehaald, terwijl ze elk een eigen fase dekken.
| Norm | Fase | Kernvraag |
|---|---|---|
| NEN-EN 15512 | Ontwerp | Is de constructie sterk genoeg berekend? |
| NEN-EN 15620 | Plaatsing | Staat de constructie recht, vlak en ruim genoeg? |
| NEN-EN 15635 | Gebruik | Blijft de constructie veilig in dagelijks gebruik? |
De middelste wordt het vaakst overgeslagen. Een leverancier levert een berekening voor 15512 en een keurder toetst later aan 15635, maar niemand meet of de installatie binnen de toleranties van 15620 valt.
Dat gat is waar terugkerende schade ontstaat. De constructie klopt op papier en het gebruik wordt netjes gecontroleerd, maar de uitvoering ertussenin is nooit geverifieerd.
Stellingklassen bepalen de maatvoering
NEN-EN 15620 werkt met klassen. Die klasse hangt af van het type gang en het type truck waarmee u werkt, en bepaalt hoe strak de toleranties moeten zijn.
Grofweg geldt: hoe smaller de gang en hoe hoger de stelling, hoe minder speling er is en hoe nauwkeuriger de installatie moet zijn. De norm geeft uitgewerkte data voor de klassen rond brede gangen en rond smalle gangen.
Bij brede gangen met een reachtruck of vorkheftruck is er relatief veel manoeuvreerruimte, dus mag de installatietolerantie ruimer zijn. Bij zeer smalle gangen met een smalgangentruck werkt de truck geleid en met minimale speling, dus moeten de toleranties fors strakker.
Binnen de smalgangklassen maakt de norm nog onderscheid naar de manier waarop de chauffeur zicht houdt op de last: meerijdend met de last omhoog, of vanaf de grond met een camerasysteem. Dat verschil bepaalt mede welke vrije ruimtes nodig zijn.
De praktische consequentie: u kunt niet zomaar overstappen van een reachtruck naar smalgangwerken in dezelfde stelling. De klasse verandert, en daarmee de eisen aan uitlijning en vloer.
Toleranties bij plaatsing en montage
Toleranties zijn de toegestane afwijkingen bij het neerzetten van de constructie. De norm onderscheidt afwijkingen in hoogte, in de breedte van de gang en in de loodstand van de staanders.
De loodstand is in de praktijk de belangrijkste. Een staander die over tien meter hoogte een paar centimeter uit het lood staat, verplaatst de bovenste pallet zichtbaar naar voren of naar achteren.
Daarnaast gelden toleranties voor de rechtheid van de gang over de volledige lengte, voor de onderlinge hoogte van liggers in hetzelfde niveau en voor de positie van de voetplaten.
Deze waarden zijn geen richtlijn maar een ontwerpuitgangspunt. De sterkteberekening gaat ervan uit dat de constructie binnen die toleranties staat. Buiten de tolerantie klopt de berekening niet meer, ook al ziet de stelling er goed uit.
Vrije ruimte rond de pallet
Dit is het deel van de norm dat het meest direct op de werkvloer merkbaar is. Rond elke pallet moet in drie richtingen ruimte vrij blijven.
Naast de pallet: ruimte tussen twee pallets naast elkaar en tussen de pallet en de staander. Boven de pallet: ruimte tussen de bovenkant van de last en de ligger erboven. Achter de pallet: ruimte tot de pallet in het aangrenzende vak of tot de wand.
De exacte waarden volgen uit de klasse, de hoogte van het opslagniveau en het type truck. Bij brede gangen wordt in de praktijk vaak rond 75 tot 100 millimeter tussen pallets gehanteerd en ongeveer 100 millimeter boven de last, oplopend bij grotere hoogtes.
Laat die waarden altijd bevestigen door uw leverancier op basis van uw eigen situatie. Ze lenen zich niet voor overnemen uit een tabel op internet, omdat pallethoogte en truckgedrag per magazijn verschillen.
Waarom de ruimte boven de last vaak te krap is
Bij het optimaliseren van opslagcapaciteit is de ruimte boven de pallet de eerste die sneuvelt. Liggerniveaus worden verlaagd om een extra niveau te winnen.
Dat werkt zolang elke pallet exact even hoog is gestapeld. Zodra een lading een paar centimeter uitsteekt, tikt die tegen de ligger of tegen de last erboven.
Het gevolg is niet alleen schade aan de ligger, maar ook instabiele ladingen die over de gang kunnen vallen. Zie ook de eisen rond doorvalbeveiliging bij palletstellingen.
Gangbreedte en het type truck
De gangbreedte volgt uit het type truck, de draaicirkel, de pallet en de vereiste vrije ruimtes. De norm behandelt die samenhang expliciet.
In de praktijk wordt de gangbreedte bepaald bij het ontwerp van het magazijn en daarna zelden herzien. Terwijl het wagenpark wel verandert: een zwaardere truck met een grotere draaicirkel past niet vanzelfsprekend in dezelfde gang.
Controleer daarom bij elke vervanging van trucks of de gangbreedte nog klopt met het nieuwe type. Dat is een berekening van een half uur die jaren schade kan voorkomen.
Houd er ook rekening mee dat aanrijdbeveiliging ruimte inneemt. Een staanderbeschermer van tien centimeter breed vermindert de effectieve gangbreedte en de vrije ruimte naast de pallet.
De vloer is onderdeel van de norm
NEN-EN 15620 behandelt de vloer niet als bouwkundige randvoorwaarde maar als onderdeel van het opslagsysteem. Dat is een belangrijk verschil.
Een vloer die niet vlak is, dwingt de monteur tot uitvullen onder de voetplaten. Kleine hoogteverschillen op vloerniveau worden in de hoogte uitvergroot tot scheefstand van enkele centimeters.
Bij smalle gangen is het effect het sterkst, omdat de truck daar met minimale speling rijdt en bovendien op hoogte manoeuvreert. Een vloerafwijking van een paar millimeter per meter is dan al merkbaar.
Daarnaast telt de vervorming van de vloer onder belasting mee. Een volle stelling drukt punten in de vloer en dat verandert de loodstand na ingebruikname. Meer hierover staat bij vloervlakheid in het magazijn en vloerbelasting.
Vervorming onder belasting
Een ligger die belast is, buigt door. Dat is normaal en ingecalculeerd, maar er zit een grens aan.
De gangbare grens voor doorbuiging van een ligger is een twee honderdste van de overspanning. Bij een ligger van 2.700 millimeter komt dat neer op ongeveer 13,5 millimeter bij volledige belasting.
Belangrijk is dat de ligger na ontlasten terugveert. Blijvende doorbuiging betekent dat het staal permanent vervormd is, en die ligger hoort vervangen te worden, niet opnieuw belast.
Meet doorbuiging daarom altijd in belaste toestand en noteer of de ligger terugkomt na leeghalen. Zie ook het beoordelen van beschadigde stellingen.
Wat er in de praktijk misgaat
Het meest voorkomende patroon is een stelling die is ontworpen voor één situatie en daarna geleidelijk anders wordt gebruikt.
Liggers worden verhangen om een extra niveau te winnen. Het pallettype verandert van europallet naar blokpallet. Er komt een hogere truck. Elk van die wijzigingen is klein, samen veranderen ze de klasse.
Een tweede patroon is dat de vrije ruimte wordt opgegeven in ruil voor capaciteit, zonder dat iemand de consequentie benoemt. De extra palletplaatsen zijn meetbaar, de toegenomen schade pas een jaar later.
Een derde patroon: de stelling wordt verplaatst binnen het pand of meeverhuisd naar een nieuwe locatie, en er wordt niet opnieuw uitgelijnd. Zie ook RI&E bij verhuizing.
Wat u bij oplevering laat meten
Bij een nieuwe of gewijzigde installatie hoort een opleverdocument met meetwaarden. Vraag daar expliciet om, want een akkoordverklaring zonder getallen zegt niets.
Laat minimaal vastleggen: de loodstand van de staanders, de rechtheid van de gang over de volledige lengte, de onderlinge hoogte van de liggerniveaus, de gangbreedte op meerdere punten en de vlakheid van de vloer in de rijpaden.
Vraag daarnaast om de gehanteerde stellingklasse en de daarbij horende vrije ruimtes, schriftelijk. Dat document is later uw referentie bij elke wijziging.
Koppel de oplevering aan de belastingbordjes, zodat de opgegeven belasting en de gemeten uitvoering bij elkaar in het dossier zitten.
Wijzigingen na oplevering
Elke aanpassing aan de configuratie vraagt om een nieuwe beoordeling. Dat klinkt zwaar, maar het gaat vaak om een korte check bij de leverancier.
De vier wijzigingen die altijd om beoordeling vragen: een andere liggerhoogte, een ander pallettype of andere ladinghoogte, een ander type truck, en het verplaatsen of verkorten van een stellingrij.
Leg de uitkomst van die beoordeling vast, ook als de conclusie is dat er niets verandert. Een inspecteur vraagt later niet of u het hebt overwogen, maar of u het kunt aantonen.
Beleg die beoordeling bij één persoon. In de meeste magazijnen is dat dezelfde persoon als de PRSES, de verantwoordelijke voor stellingveiligheid.
Wat er in het dossier hoort
Het stellingdossier is de map waar een keurder en een inspecteur als eerste naar vragen. Vier documenten vormen de kern.
| Document | Waarom het erin hoort |
|---|---|
| Sterkteberekening | Onderbouwt de toegestane belasting per ligger en per vak |
| Opleverrapport met meetwaarden | Toont aan dat de installatie binnen de toleranties staat |
| Opgave stellingklasse en vrije ruimtes | Referentie bij elke latere wijziging |
| Laatste keuringsrapport | Toont de actuele staat en de openstaande punten |
Bewaar dat dossier bij de overige keuringsdocumenten en houd de bewaartermijnen aan. Een dossier dat per stellingrij verspreid ligt over mailboxen is in de praktijk geen dossier.
Hoe u dit praktisch aanpakt
Begin bij de schadegeschiedenis. Als dezelfde plekken telkens terugkomen in uw keuringsrapporten, is de maatvoering de eerste verdachte en niet het rijgedrag.
Vraag daarna bij uw leverancier het opleverdocument en de opgegeven stellingklasse op. Bij installaties ouder dan tien jaar ontbreekt dat vaak, wat op zichzelf een bevinding is.
Laat bij twijfel een uitlijnmeting doen op de gangen met de meeste schade. Dat is een beperkte ingreep die vaak in één dag duidelijk maakt of het probleem constructief of gedragsmatig is.
Leg tot slot vast wie beoordeelt bij wijzigingen, en koppel die beoordeling aan uw keuringskalender. Zonder dat haakje verdwijnt de controle bij de eerstvolgende herindeling.
De normtekst zelf is te koop bij NEN. De wettelijke basis staat in artikel 7.4a van het Arbobesluit, met achtergrond over keuringsplicht op het Arboportaal en bij de Nederlandse Arbeidsinspectie.
Veelgestelde vragen
NEN-EN 15620 is de Europese norm voor toleranties, vervormingen en vrije ruimtes bij verstelbare palletstellingen. De norm legt vast hoe nauwkeurig een stelling geplaatst moet worden, hoeveel die onder belasting mag doorbuigen en hoeveel speling er rond elke pallet nodig is om die veilig in en uit te zetten. De huidige versie dateert uit 2021 en verving de versie uit 2008.
De norm zelf is geen wet. De verplichting loopt via artikel 7.4a van het Arbobesluit, dat vraagt om arbeidsmiddelen die in goede staat verkeren en periodiek worden gekeurd, en via artikel 3 van de Arbowet. NEN-EN 15620 geldt als stand der techniek voor het ontwerp en de plaatsing van palletstellingen. Wie ervan afwijkt moet aantonen dat zijn eigen aanpak minstens gelijkwaardig is.
NEN-EN 15620 gaat over hoe de stelling wordt neergezet: toleranties, vervormingen en vrije ruimtes. NEN-EN 15635 gaat over het gebruik daarna: inspectie, schadebeoordeling, onderhoud en de aanwijzing van een verantwoordelijke. De eerste bepaalt of de installatie goed begint, de tweede of die goed blijft.
Dat hangt af van de stellingklasse, de pallethoogte en het type truck. In brede gangen met een reachtruck wordt in de praktijk vaak 75 tot 100 millimeter tussen pallets aangehouden en ongeveer 100 millimeter boven de pallet tot de volgende ligger. In smalle gangen gelden andere waarden. Laat de exacte maten bepalen door de leverancier op basis van de norm en uw eigen truck en pallettype.
Omdat de vloer bepaalt of de stelling loodrecht kan staan. Een vloer die afloopt of golft, dwingt de monteur tot uitvullen en veroorzaakt scheefstand in de bovenste niveaus. Bij smalle gangen is het effect het grootst, omdat de truck daar met minimale speling werkt. NEN-EN 15620 behandelt de vloer daarom expliciet als onderdeel van het systeem.
Dan raakt de chauffeur bij elke handeling de stelling, ook als hij goed rijdt. Dat levert structurele aanrijdschade op die niet met betere instructie of vaker inspecteren te verhelpen is. De schade komt terug op dezelfde plekken, meestal aan de staanders in de onderste meter. De enige echte oplossing is de maatvoering aanpassen.
Dat is verstandig als u veel terugkerende schade ziet, als de stelling is verplaatst of aangepast, of als u overstapt op een ander type truck of pallet. Een meting van uitlijning en loodstand kost weinig en verklaart vaak wat een reeks keuringsrapporten niet verklaart.
Bij oplevering hoort de installateur dit te doen en vast te leggen in een opleverdocument. Daarna kan een onafhankelijke stellinginspecteur of een meetbureau de uitlijning en loodstand controleren, meestal met een laser of totaalstation. Vraag om meetwaarden, niet alleen om een akkoordverklaring.
