Wettelijk kader: Arbowet, Arbobesluit, PGS 15
Opslag en handling van gevaarlijke stoffen in een magazijn loopt via vier lagen wetgeving die elkaar aanvullen. De buitenste laag is de Arbowet met de algemene zorgplicht. De tweede laag is het Arbobesluit hoofdstuk 4, dat de algemene zorgplicht concretiseert voor gevaarlijke stoffen. De derde laag is de PGS 15-richtlijn, die voor opslag boven de drempelwaarden de bouwkundige en organisatorische eisen vastlegt. De vierde laag bestaat uit EU-verordeningen: REACH (registratie en SDS) en CLP (indeling en etikettering).
Voor MKB-magazijnen is de praktische volgorde: eerst inventariseren welke stoffen aanwezig zijn, dan per stof een blootstellingsbeoordeling, dan toetsen of de drempel van PGS 15 wordt overschreden, dan de bouwkundige en organisatorische maatregelen treffen. Schending op een van deze niveaus leidt direct tot een Arbeidsinspectie-boete plus, bij brand of letsel, verzekeringstechnische en civielrechtelijke gevolgen.
Wat valt onder 'gevaarlijke stoffen'?
De definitie van 'gevaarlijke stof' is breder dan de meeste magazijnmanagers vermoeden. De CLP-verordening deelt stoffen in 28 gevarenklassen, en in vrijwel elk MKB-magazijn zijn meerdere klassen vertegenwoordigd zonder dat het herkend wordt als gevaarlijke-stoffen-opslag.
De drie hoofdgroepen
De eerste groep is fysisch gevaarlijk: brandbare gassen, vloeistoffen of vaste stoffen, explosieven, oxiderende stoffen, gassen onder druk, zelfontbrandende stoffen, organische peroxiden en stoffen die in contact met water brandbare gassen ontwikkelen. In een magazijn relevant bij oplosmiddelen, brandstoffen, accu-elektrolyten en spuitbussen.
De tweede groep is gevaarlijk voor de gezondheid: acuut toxisch, huidcorrosie en huidirritatie, ernstige oogletsel en oogirritatie, sensibiliserend, mutageen, carcinogeen, reprotoxisch, aspiratie-gevaarlijk en specifiek doelorgaan-toxisch. In een magazijn relevant bij lijm- en verf-componenten, sommige schoonmaakmiddelen, pesticiden en houtbehandelings-stoffen.
De derde groep is gevaarlijk voor het milieu: acute en chronische aquatische toxiciteit en ozonafbrekende stoffen. In een magazijn relevant bij koelmiddelen, sommige solventen en chemische schoonmaakmiddelen die via de afvoer of via lekkage in het milieu kunnen geraken.
Verborgen gevaarlijke stoffen in een typisch magazijn
Naast de evident gevaarlijke stoffen verbergen veel magazijnen onbedoelde gevaarlijke stoffen. Lithium-batterijen in retour-stromen (accu-categorie UN 3480), kleinere hoeveelheden lijmen in handheld-formaat, vloeibare reinigers in pomp-flessen, brandbare aerosolen voor onderhoud, batterijen-laders met loodzuur-accu's, demontage-onderdelen met asbest-componenten, retour-elektronica met kwik of cadmium. Een eerste inventarisatie levert vrijwel altijd 15-30 stoffen op die ergens in het magazijn aanwezig zijn.
Blootstellingsbeoordeling per stof
De kern van Arbobesluit hoofdstuk 4 is de blootstellingsbeoordeling: per stof bepaalt de werkgever via welke route blootstelling kan plaatsvinden, in welke concentratie en met welke frequentie. De vergelijking met de wettelijke grenswaarde leidt tot een conclusie en bijbehorende maatregelen.
Vier blootstellingsroutes
Inademing is de meest voorkomende route in een magazijn: dampen van solventen tijdens lijm- of verfwerk, stof bij houtbewerking, aerosolen bij spray-werkzaamheden. Huidcontact volgt: spatten of accidenteel contact met chemische schoonmaakmiddelen, lijm of brandstof. Inslikken via verontreinigde handen of voedsel-opname op de werkvloer is zeldzamer maar relevant bij sommige stoffen. Oogcontact via spatten of opwaaiend stof is de vierde route.
Grenswaarden en de Stoffenmanager-methodiek
Voor de bekendste stoffen is een publieke wettelijke grenswaarde vastgesteld in de Lijst van wettelijke grenswaarden. Voor de overige stoffen moet de werkgever zelf een bedrijfsgrenswaarde vaststellen, gebaseerd op de DNEL- en PNEC-waarden uit het SDS. De Stoffenmanager-methodiek is een Nederlandse online-tool die voor MKB-magazijnen een vereenvoudigde aanpak biedt: invoer van stof, taak en frequentie levert een conservatieve schatting van de blootstelling plus voorgestelde maatregelen.
De arbeidshygienische strategie
Maatregelen volgen de arbeidshygienische strategie in vier stappen, in volgorde van voorkeur. Eerste stap: bronaanpak, dus vervanging van de gevaarlijke stof door een veiligere variant. Tweede stap: technische maatregelen zoals afzuiging, gesloten systemen of automatisering. Derde stap: organisatorische maatregelen zoals beperking blootstellings-tijd, taakwisseling, gescheiden werkplekken. Vierde en laatste stap: persoonlijke beschermingsmiddelen zoals adembescherming, handschoenen en veiligheidsbrillen. De Arbeidsinspectie controleert expliciet of de strategie in de juiste volgorde is doorlopen.
Register gevaarlijke stoffen en SDS
Arbobesluit artikel 4.2 verplicht elke werkgever met gevaarlijke stoffen tot het bijhouden van een register. Het register bevat per stof minimaal de naam, de gevaareigenschappen, de hoeveelheid aanwezig, de werkzaamheden waarbij blootstelling plaatsvindt, de blootgestelde medewerkers en de getroffen beheersmaatregelen. Aan het register hangt voor elke stof het bijbehorende veiligheidsinformatieblad.
De zestien SDS-secties
Een SDS bestaat uit zestien gestandaardiseerde secties die door de leverancier moeten worden aangeleverd onder de REACH-verordening. Voor de werkgever zijn vooral secties 4 (eerstehulpmaatregelen), 7 (handling en opslag), 8 (blootstellingsbeheersing en persoonlijke bescherming) en 13 (verwijdering) operationeel relevant. Sectie 16 bevat de wijzigingsdatum: een SDS ouder dan 5 jaar moet vervangen worden.
Praktische registervorm
Het register hoeft geen specifiek format te hebben. In de praktijk werkt een Excel-bestand met per regel een stof, een link naar het bijbehorende SDS-bestand en de actuele aanwezige hoeveelheid. Voor magazijnen met meer dan 20 stoffen of meerdere locaties is een centraal compliance-platform met geintegreerde SDS-database operationeel handzamer: bij een Arbeidsinspectie-controle is het register binnen vijf minuten op tafel, en bij personeelswisselingen blijft de kennis behouden.
Etikettering volgens CLP-verordening
Naast het register en de SDS is de etikettering van verpakkingen het derde verplichte element. De CLP-verordening (EU 1272/2008) stelt eisen aan elke verpakking die in de werkomgeving aanwezig is, ook als de stof intern uit een grote verpakking is overgegoten in een kleinere werkfles.
De negen verplichte etiket-elementen
Een correct CLP-etiket bevat: productidentificatie (handelsnaam plus chemische naam waar relevant), naam en adres van de leverancier, nominale hoeveelheid, gevarenpictogram (rood-witte ruit met zwart symbool), signaalwoord (Gevaar voor de meest gevaarlijke categorieen, Waarschuwing voor de minder ernstige), gevarenaanduidingen (H-zinnen, bijvoorbeeld H226 'Ontvlambare vloeistof en damp'), voorzorgs-aanduidingen (P-zinnen, bijvoorbeeld P210 'Verwijderd houden van warmte'), aanvullende informatie waar van toepassing (EUH-zinnen voor specifieke risico's) en alle teksten in het Nederlands voor de Nederlandse markt.
Etikettering van interne overgieting
Een veel gemiste verplichting is de etikettering van interne overgieting. Wanneer een magazijnmedewerker een schoonmaakmiddel uit een 25-liter-jerrycan overhevelt in een 1-liter-spuitfles, moet die spuitfles ook een CLP-conform etiket dragen. Een handgeschreven label met alleen de productnaam is niet voldoende. In de praktijk werkt dit met een gekoppelde etiketten-printer of een voorraad standaard-stickers per stof.
PGS 15: bouwkundige eisen aan opslag
Zodra een magazijn gevaarlijke stoffen opslaat boven de drempelwaarden gelden de PGS 15-eisen voor de opslagruimte. PGS 15 is geen formele wet maar wordt door de Arbeidsinspectie, omgevingsdienst en brandweer gehandhaafd als 'stand van de techniek': afwijken is alleen mogelijk met onderbouwing waarom een alternatieve oplossing minimaal gelijkwaardig is. Voor de bouwkundige uitwerking met compartimentering, vloeistofdichte vloer, ventilatie en bluswateropvang zie het verdiepings-artikel PGS 15 voor je magazijn.
De drempelwaarden per categorie
De drempelwaarden verschillen per gevarenklasse. Voor zeer brandbare vloeistoffen (vlampunt onder 23 graden) is de drempel typisch 50 kilogram. Voor brandbare vloeistoffen (vlampunt 23-60 graden) 250 kilogram. Voor irriterende of gezondheidsschadelijke stoffen 250 kilogram. Voor acuut toxische stoffen 50 kilogram. Onder de drempel volstaat de basis-Arbowet-aanpak via Arbobesluit hoofdstuk 4. Boven de drempel geldt PGS 15 in volle omvang.
De zeven hoofdeisen
Eerste eis: brandscheiding van minimaal 60 minuten (WBDBO 60) ten opzichte van de rest van het magazijn, met zelfsluitende deuren en geen openingen voor leidingen of kabels zonder branddoorvoer-systemen. Tweede eis: vloeistofdichte vloer met opvangbak voor 110 procent van de grootste verpakkings-eenheid of 10 procent van het totaalvolume. Derde eis: mechanische ventilatie met 4 of 5 luchtwisselingen per uur, plus noodventilatie. Vierde eis: compartimentering per gevarenklasse, omdat sommige stoffen niet samen mogen worden opgeslagen. Vijfde eis: voldoende afstand tot ignitiebronnen en hete oppervlakken. Zesde eis: gemarkeerde gevarenzones met pictogrammen en verboden activiteiten. Zevende eis: eerstehulp-middelen, oogdouche en lekkage-set op operationele afstand.
Aanvullende eisen boven specifieke volumes
Boven specifieke volumegrenzen gelden aanvullende eisen zoals een sprinkler-installatie volgens NEN-EN 12845, een sprinkler-met-schuim voor brandbare vloeistoffen, bouwkundige bluswatervoorziening, sprinkler-control panel met directe doormelding aan de brandweer, en aansluiting op een opvolgings-dienst. Voor MKB-magazijnen met opslag van 1.000-5.000 kilogram brandbare vloeistoffen is een sprinkler vrijwel altijd nodig.
ATEX 153: explosieve atmosferen
ATEX 153 (Arbobesluit hoofdstuk 3 paragraaf 2c) regelt de bescherming tegen explosieve atmosferen. Een atmosfeer is explosief als gas, damp, nevel of stof zich in een concentratie bevindt die tussen de onderste en bovenste explosiegrens ligt, in combinatie met zuurstof en een ignitiebron. In een MKB-magazijn komt dit voor in drie typische situaties.
Drie typische ATEX-situaties in een magazijn
Eerste situatie: opslag van brandbare vloeistoffen met laag vlampunt (oplosmiddelen, brandstoffen, bepaalde lijmen). Bij omgevingstemperatuur damp uit de vloeistof in voldoende concentratie om de onderste explosiegrens te overschrijden, vooral bij gemorste vloeistof of bij verpakking zonder afsluiting. Tweede situatie: accu-laadruimtes voor heftrucks of magazijn-trekkers met loodzuur-accu's. Bij het laden komt waterstof vrij; bij onvoldoende ventilatie kan de concentratie de onderste explosiegrens van 4 volumeprocent overschrijden. Derde situatie: stofrijke werkzaamheden met houtstof, meel-stof of papier-stof, vooral bij hoge stofbelasting in bijvoorbeeld een sanding-station of bij retour-handling van zakgoederen.
Zonering en explosieveiligheidsdocument
De werkgever moet eerst een zonering uitvoeren: zone 0 (continu of langdurig explosief), zone 1 (occasioneel onder normale omstandigheden), zone 2 (zelden, alleen bij abnormale omstandigheden). Op basis van de zonering volgen eisen aan elektrische installaties (Ex-d, Ex-e of Ex-n classificatie afhankelijk van zone), aan procedures (geen open vuur, antistatische werkkleding, geaarde verpakkingen, geen ferro-gereedschap voor zone 0/1), en aan documentatie via een explosieveiligheidsdocument. Voor MKB-magazijnen is zone 2 in de buurt van accu-laadruimtes of brandbare-vloeistoffen-opslag de praktische relevantie; zone 0 of 1 komt alleen voor bij specifieke industriele processen.
Boetes en verzekeringsgevolgen
De boete-staffel voor gevaarlijke-stoffen-overtredingen volgt de standaard Arbeidsinspectie-categorieen, maar de feitelijke gevolgen bij brand of incident overstijgen de bestuurlijke boete vele malen.
| Categorie | Schending | Boete-range 2026 | Typisch voorbeeld |
|---|---|---|---|
| 1 | Administratieve omissie | €340-1.700 | Etiket niet in het Nederlands, SDS sectie incompleet |
| 2 | Register ontbreekt | €1.500-4.500 | Geen register gevaarlijke stoffen of geen actuele SDS-set |
| 3 | Maatregelen ontbreken | €4.500-9.000 | Geen blootstellingsbeoordeling, geen lekbak, onvoldoende ventilatie |
| 4 | Acuut letselrisico | €9.000-13.500 | Opslag brandbare vloeistof zonder brandscheiding, ATEX-schending in zone 1, opslag-incompatibele stoffen samen |
Bij ATEX-schending in een werkzaamheid waar daadwerkelijk een explosieve atmosfeer voorkomt verdrievoudigt het boete-bedrag, omdat ATEX-schendingen onmiddellijk levensgevaar opleveren. Bij meerdere stoffen of meerdere overtredingen stapelt de boete per stof.
Verzekeringstechnische gevolgen
De grotere kosten ontstaan bij brand of incident. Brand- en bedrijfsschadeverzekeringen kennen vrijwel altijd polisvoorwaarden die compliance met PGS 15 als dekking-voorwaarde stellen. Bij aantoonbare niet-naleving kan de verzekeraar dekking uitsluiten. Dat betekent: bij brand met 200.000-2.000.000 euro schade staat het bedrijf alleen. Daarnaast volgt bij arbeidsongeval civielrechtelijke aansprakelijkheid op grond van artikel 7:658 BW, en bij ernstig nalaten strafrechtelijke vervolging via Arbowet artikel 32 met boete tot 90.000 euro of gevangenisstraf voor de bestuurder.
Stappenplan: in 8 weken compliant
Een MKB-magazijn dat van een gebrekkig gevaarlijke-stoffen-beleid naar Inspectie-bestendige compliance wil, kan dat in acht weken realiseren via het volgende stappenplan.
Week 1-2: inventarisatie en SDS-set
Inventariseer alle gevaarlijke stoffen in het magazijn. Begin met een fysieke rondgang door alle ruimtes (opslag, werkvloer, kantine, technische ruimtes) en noteer elke verpakking met een CLP-pictogram of een chemisch-klinkende naam. Verzamel per stof het actuele SDS van de leverancier. Voor stoffen zonder SDS contact opnemen met de leverancier of vervangen door een variant met SDS. Resultaat: een lijst van 15-40 stoffen met bijbehorende SDS-set.
Week 3: blootstellingsbeoordeling
Per stof een blootstellingsbeoordeling volgens de Stoffenmanager-methodiek of een vergelijkbare aanpak. Voor MKB-magazijnen met routinematige handling volstaat de vereenvoudigde control banding-aanpak; voor stoffen met hoge toxiciteit of frequente blootstelling een professionele blootstellingsmeting door een arbeidshygienist. Resultaat: per stof een risico-classificatie plus voorgestelde maatregelen volgens de arbeidshygienische strategie.
Week 4: PGS 15-toets
Tel per gevarenklasse de aanwezige hoeveelheid. Vergelijk met de PGS 15-drempelwaarden. Bij overschrijding: opstellen van een PGS 15-plan met de zeven hoofdeisen plus eventuele aanvullende eisen voor sprinkler. Bij niet-overschrijding: vastleggen welke maatregelen wel worden getroffen volgens Arbobesluit hoofdstuk 4. Bij brandbare vloeistoffen of stofrijke werkzaamheden: ATEX-zonering uitvoeren.
Week 5-6: register en etikettering
Inrichting van het register gevaarlijke stoffen, hetzij in een Excel-bestand met SDS-links, hetzij in een centraal compliance-platform. Aanschaf etiketten-printer of voorraad standaard-stickers. Vervanging van alle interne overgieting-verpakkingen door correct geetiketteerde varianten. Toolbox-meeting met alle magazijnmedewerkers over de etiketten, pictogrammen en H- en P-zinnen.
Week 7: bouwkundige aanpassingen
Implementatie van de PGS 15-eisen waar nog niet aanwezig: lekbakken, ventilatie, brandscheiding, compartimentering. Voor grote bouwkundige aanpassingen: aanvragen vergunningen via omgevingsdienst. Aanschaf eerstehulp-middelen, oogdouche, lekkage-set en plaatsing op operationele afstand. Eventuele Ex-installaties in ATEX-zones controleren of vervangen.
Week 8: RI&E-update en oefening
De RI&E voorzien van een complete paragraaf gevaarlijke stoffen met alle blootstellingsbeoordelingen, maatregelen en aanvullingen op het BHV-plan. Oefen een lek-scenario en een brand-scenario met de BHV-organisatie. Bij compleet doorlopen stappenplan: een sluitend dossier dat bij Inspectie-controle direct opvraagbaar is.
Wilt u zekerheid dat uw magazijn op gevaarlijke stoffen en alle 8 andere Arbowet-verplichtingen compliant is, met direct opvraagbare bewijsstukken bij een Inspectie-controle? Wij voeren de complete Arbowet-scan uit op locatie, leveren een gestructureerd register gevaarlijke stoffen plus SDS-set en bouwen het inspectie-proof dossier op.
Veelgestelde vragen
Gevaarlijke stoffen zijn alle stoffen of mengsels die op grond van hun fysische of chemische eigenschappen risico's voor mens of milieu opleveren. De CLP-verordening (EU 1272/2008) deelt deze in 28 gevarenklassen, gegroepeerd in drie hoofdgroepen: fysisch gevaarlijk (brandbaar, explosief, oxiderend, onder druk), gevaarlijk voor de gezondheid (acuut toxisch, irriterend, sensibiliserend, carcinogeen, mutageen, reprotoxisch) en gevaarlijk voor het milieu (waterverontreinigend, ozonafbrekend). Voor een magazijn komt dit neer op vrijwel elke chemische stof, smeermiddel, lijm, verf, accu, batterij (zie ook opslagregels voor lithium-ion accu's), brandstof, schoonmaakmiddel of pesticide. De Arbowet verplicht de werkgever om voor elke stof een blootstellingsbeoordeling te doen en passende maatregelen te treffen.
PGS 15 (Publicatiereeks Gevaarlijke Stoffen, versie 2024) is de Nederlandse richtlijn voor de opslag van verpakte gevaarlijke stoffen. De richtlijn geldt zodra een magazijn gevaarlijke stoffen opslaat boven de drempelwaarden per categorie: ondergrens typisch 50 kilogram voor brandbare vloeistoffen, 250 kilogram voor irriterende stoffen, of variabel voor andere categorieen. Onder de drempel volstaat de basis-Arbowet-aanpak via Arbobesluit hoofdstuk 4. Boven de drempel gelden specifieke bouwkundige eisen: brandscheiding minimaal 60 minuten (WBDBO), vloeistofdichte vloer met lekbak, mechanische ventilatie 4 of 5 luchtwisselingen per uur, compartimentering per gevarenklasse, sprinkler bij grote volumes. PGS 15 is geen formele wet maar wordt door de Nederlandse Arbeidsinspectie, brandweer en omgevingsdienst gehandhaafd als 'stand van de techniek'.
Een veiligheidsinformatieblad of Safety Data Sheet (SDS) is een gestandaardiseerd document met 16 secties dat de leverancier van een gevaarlijke stof verplicht aanlevert op grond van de REACH-verordening (EU 1907/2006). Het document bevat informatie over identificatie van de stof, gevaareigenschappen, eerstehulp-maatregelen, brandbestrijdings-maatregelen, maatregelen bij accidenteel vrijkomen, opslag-eisen, blootstellingsbeheersing, fysisch-chemische eigenschappen, stabiliteit en reactiviteit, toxicologische informatie, milieu-informatie, instructies voor verwijdering, transportinformatie, regelgevende informatie en overige informatie. De SDS is leidend voor de werkgever bij het inrichten van veilige opslag en handling. Een actueel SDS-register per stof is verplicht en moet bij Arbeidsinspectie-controle binnen vijf minuten opvraagbaar zijn.
Een blootstellingsbeoordeling is een gestructureerde analyse waarin de werkgever per gevaarlijke stof vaststelt of medewerkers in contact komen, via welke route (inademing, huid, opname via voedsel), in welke concentratie en bij welke frequentie. De beoordeling vergelijkt vervolgens de blootstelling met de wettelijke grenswaarde (publieke grenswaarde of bedrijfsgrenswaarde) en concludeert tot beheersmaatregelen volgens de arbeidshygienische strategie: bron, route, ontvanger. De beoordeling mag worden uitgevoerd door een gecertificeerd arbeidshygienist, een veiligheidskundige (MVK/HVK) met aantoonbare expertise of een gespecialiseerd adviesbureau. Voor MKB-magazijnen volstaat vaak een vereenvoudigde aanpak via de Stoffenmanager-methodiek of de Globally Harmonized System control banding. Een blootstellingsbeoordeling is een verplicht onderdeel van de RI&E.
Volgens de CLP-verordening (EU 1272/2008) moet elke verpakking van een gevaarlijke stof voorzien zijn van een etiket met negen verplichte elementen: productidentificatie, naam en adres van leverancier, nominale hoeveelheid, gevarenpictogram (rood-witte ruit), signaalwoord (Gevaar of Waarschuwing), gevarenaanduidingen (H-zinnen), voorzorgs-aanduidingen (P-zinnen), aanvullende informatie waar van toepassing, in het Nederlands voor de Nederlandse markt. Voor mengsels gelden specifieke samentelregels. Eigen vervaardigde of overgebrachte mengsels in een tussenverpakking moeten ook geetiketteerd worden. Niet-etikettering of foutieve etikettering wordt door de Inspectie als categorie-3 schending behandeld. Voor magazijnen met grote diversiteit aan stoffen is een centraal etiketten-printsysteem met gekoppelde SDS-database de praktische oplossing.
PGS 15 stelt zeven hoofdeisen aan de opslagruimte voor verpakte gevaarlijke stoffen. Ten eerste: brandscheiding van minimaal 60 minuten (WBDBO 60) ten opzichte van de rest van het magazijn, met zelfsluitende deuren. Ten tweede: vloeistofdichte vloer met opvangbak voor 110 procent van de grootste verpakkings-eenheid of 10 procent van het totaal aanwezige volume, afhankelijk van welke groter is. Ten derde: mechanische ventilatie met 4 of 5 luchtwisselingen per uur, met noodventilatie. Ten vierde: compartimentering per gevarenklasse (brandbare vloeistoffen apart van oxiderende stoffen, et cetera). Ten vijfde: voldoende afstand tot ignitiebronnen en hete oppervlakken. Ten zesde: gemarkeerde gevarenzones met pictogrammen en verboden activiteiten. Ten zevende: aanwezige eerstehulp-middelen, oogdouche, lekkage-set. Voor opslag boven specifieke volumegrenzen gelden aanvullende eisen zoals sprinkler-installatie volgens NEN-EN 12845.
ATEX 153 (Arbobesluit hoofdstuk 3 paragraaf 2c) geldt zodra in een magazijn explosieve atmosferen kunnen voorkomen door gas, damp, nevel of stof. Voor een typisch MKB-magazijn relevant bij: opslag van brandbare vloeistoffen met laag vlampunt (oplosmiddelen, brandstoffen, lijmen), laad- en losgebieden van vrachtwagens met brandstof-tanks, accumulator-laadruimtes (waterstof-uitstoot), stofrijke werkzaamheden met houtstof of meel-stof. De werkgever moet eerst een zonering uitvoeren: zone 0 (continu explosief), zone 1 (occasioneel) of zone 2 (zelden, alleen bij abnormale omstandigheden). Vervolgens zijn er eisen aan elektrische installaties (Ex-d, Ex-e of Ex-n classificatie), aan procedures (geen open vuur, antistatische werkkleding, geaarde verpakkingen) en aan documentatie (explosieveiligheidsdocument). Voor de meeste MKB-magazijnen is zone 2 in de buurt van accu-laadruimtes of brandbare-vloeistoffen-opslag de praktische relevantie.
De Nederlandse Arbeidsinspectie hanteert een categorie-3 of -4 boete voor overtredingen op gevaarlijke stoffen, afhankelijk van het risico. Ontbreken van register of SDS leidt tot categorie-2 (1.500-4.500 euro). Geen blootstellingsbeoordeling of inadequate maatregelen leidt tot categorie-3 (4.500-9.000 euro). Acute schending zoals brandbare vloeistoffen zonder ventilatie of zonder lekbak leidt tot categorie-4 (9.000-13.500 euro). Bij ATEX-schending in een werkzaamheid waar daadwerkelijk een explosieve atmosfeer voorkomt verdrievoudigt het boete-bedrag, omdat ATEX-schendingen onmiddellijk levensgevaar opleveren. Bij meerdere stoffen of meerdere overtredingen stapelt de boete. Bij ongeval volgt vrijwel altijd civielrechtelijke aansprakelijkheid op grond van artikel 7:658 BW, plus mogelijke strafrechtelijke vervolging via Arbowet artikel 32 met boete tot 90.000 euro. Verzekeraars beroepen zich op dekking-uitsluiting bij aantoonbare niet-naleving van PGS 15.
