Wat is een nooddouche en oogspoeler
Een nooddouche en een oogspoeler zijn noodvoorzieningen die bij contact met een gevaarlijke stof direct water leveren om de huid of de ogen schoon te spoelen. Ze zijn bedoeld voor de eerste seconden na een ongeval, nog voordat verdere hulp arriveert. Juist die eerste minuten bepalen vaak hoe ernstig het letsel wordt.
Een nooddouche geeft in korte tijd veel water over het hele lichaam, een oogspoeler een zachte, gerichte straal voor de ogen. Waar u met vloeibare chemicaliën werkt, horen deze voorzieningen bij een complete eerste hulp, naast een goed gevulde verbandtrommel en getrainde collega's.
Wanneer is het verplicht
Er is geen wetsartikel dat letterlijk "u moet een nooddouche hebben" voorschrijft. De plicht volgt indirect uit de Arbowet, die u verplicht eerste hulp bij ongevallen te regelen, en uit de bepalingen over gevaarlijke stoffen in het Arbeidsomstandighedenbesluit. Werkt u met bijtende of irriterende stoffen, dan is een snel bereikbare spoelvoorziening in de praktijk onmisbaar.
Of u een voorziening nodig heeft, en welke, bepaalt u aan de hand van uw RI&E en het veiligheidsinformatieblad van de stoffen die u opslaat of gebruikt. Die bladen vermelden vaak expliciet dat de ogen of de huid bij contact langdurig moeten worden gespoeld. Zie het onderwerp daarom als een direct verlengstuk van uw beleid rond gevaarlijke stoffen.
Nooddouche of oogspoeler
De keuze tussen een nooddouche en een oogspoeler hangt af van het soort risico. Een nooddouche is bedoeld voor spatten op de huid of de kleding, bijvoorbeeld als een jerrycan lekt of omvalt. Een oogspoeler richt zich op de ogen, die bijzonder kwetsbaar zijn voor zelfs kleine spatten.
Bij werk met vloeibare chemicaliën heeft u vaak beide nodig, want dezelfde stof kan zowel de ogen als de huid raken. Waar alleen af en toe met kleine hoeveelheden wordt gewerkt, kan een vaste oogspoeler met daarnaast draagbare oogspoelflessen volstaan. Laat de RI&E en de hoeveelheid stof de doorslag geven, niet het gemak van de installatie.
Eisen aan plaatsing en werking
De eisen aan spoelvoorzieningen staan in de Europese normenreeks NEN-EN 15154. Die beschrijft onder meer hoeveel water de voorziening moet leveren, hoe het water verdeeld wordt, welke temperatuur wenselijk is en hoe u de voorziening plaatst en aanduidt.
Twee praktische eisen springen eruit. De voorziening moet binnen ongeveer tien seconden bereikbaar zijn vanaf de risicoplek, zonder trappen of obstakels onderweg. En de watertoevoer moet lang genoeg volhouden om minstens vijftien minuten te kunnen spoelen. Een aansluiting op het vaste waternet heeft daarom de voorkeur boven een voorraadtank, die immers leeg kan raken op het verkeerde moment.
In het magazijn
In een magazijn draait het om de combinatie van opslag en bereikbaarheid. De spoelvoorziening hoort dicht bij de plek waar met de stoffen wordt gewerkt of waar ze worden opgeslagen, bijvoorbeeld naast de PGS 15-opslag. Tegelijk moet de route ernaartoe altijd vrij blijven.
Plaatsing en herkenbaarheid
Markeer de voorziening met een duidelijk groen reddingsbord, zodat iemand die net iets in de ogen heeft gekregen de weg blind kan vinden. Houd de directe omgeving vrij van pallets, karren en tijdelijke opslag. Een oogspoeler die achter een stapel dozen staat, is op het beslissende moment onbruikbaar.
Denk ook aan de temperatuur van het water. Te koud water maakt dat mensen te vroeg stoppen met spoelen, terwijl juist volhouden telt. In een onverwarmd magazijn is dit een aandachtspunt dat u bij de plaatsing meeweegt.
Samenhang met andere maatregelen
Een spoelvoorziening staat nooit op zichzelf. Ze werkt samen met de juiste persoonlijke beschermingsmiddelen, met een goede opslag en met getrainde collega's die weten wat ze moeten doen. De douche is het vangnet voor het moment dat het ondanks alle voorzorg toch misgaat.
Leg de samenhang vast in uw plan van aanpak: welke stoffen, welke beschermingsmiddelen, welke spoelvoorziening en wie er is opgeleid. Zo voorkomt u dat de nooddouche een los object wordt dat niemand meer op het netvlies heeft.
Onderhoud en testen
Een spoelvoorziening die zelden wordt gebruikt, is precies het type installatie dat ongemerkt kan verslechteren. In de leiding kan stilstaand water blijven staan, een kraan kan vastlopen en het debiet kan afnemen. Daarom moet u de voorziening periodiek doorspoelen en testen.
Leg die tests vast in een logboek, met de datum en de bevindingen. Zo weet u zeker dat er op het beslissende moment voldoende schoon water uit komt, en toont u bij een controle van de Nederlandse Arbeidsinspectie aan dat het onderhoud op orde is. Neem het testen op in dezelfde ritmiek als uw overige periodieke keuringen.
Wat te doen bij contact
Bij contact met een gevaarlijke stof telt snelheid. Ga direct naar de spoelvoorziening, spoel de ogen of de huid en blijf minstens vijftien minuten doorgaan, ook als de pijn afneemt. Verwijder ondertussen besmette kleding en laat een collega hulp waarschuwen.
Houd het veiligheidsinformatieblad van de stof bij de hand en geef dat mee aan de hulpverleners, zodat zij weten waarmee ze te maken hebben. Zorg dat deze handelwijze bekend is bij het hele team, want een voorziening helpt alleen als mensen weten hoe en hoe lang ze moeten spoelen. Neem het mee in de instructie en de EHBO in het magazijn.
Zo helpt Envora hierbij
Envora beoordeelt tijdens de compliance scan of uw noodvoorzieningen passen bij de stoffen die u opslaat en gebruikt. We kijken of er een spoelvoorziening aanwezig en bereikbaar is, of ze aansluit bij NEN-EN 15154 en of het onderhoud is vastgelegd.
Zo weet u of uw magazijn bij een spat of lekkage echt is voorbereid, en niet pas op het verkeerde moment ontdekt dat de voorziening onbereikbaar of buiten werking is. Meer lezen? Bekijk de artikelen over gevaarlijke stoffen en de Arbowet voor magazijnen.
Veelgestelde vragen
Er is geen aparte wet die letterlijk een nooddouche voorschrijft, maar de Arbowet verplicht de werkgever om eerste hulp bij ongevallen te regelen en om werknemers te beschermen tegen gevaarlijke stoffen. Werkt u met bijtende, irriterende of anderszins gevaarlijke stoffen, dan hoort daar in de praktijk een snel bereikbare spoelvoorziening bij. Of dat een oogspoeler, een nooddouche of beide is, bepaalt u aan de hand van uw RI&E en het veiligheidsinformatieblad van de stoffen.
Een nooddouche spoelt in korte tijd een grote hoeveelheid water over het hele lichaam en is bedoeld voor contact met de huid of kleding. Een oogspoeler levert een zachte, gerichte waterstroom om de ogen te spoelen na spatten. Bij werk met vloeibare chemicaliën heeft u vaak beide nodig, omdat een stof zowel de huid als de ogen kan raken. De RI&E en de aard van de stoffen bepalen welke voorziening op welke plek nodig is.
De richtlijn is om minstens vijftien minuten aaneengesloten te spoelen, en langer bij bijtende stoffen of als het etiket dat aangeeft. Blijf spoelen ook als de pijn afneemt, want de stof kan nog aanwezig zijn. Laat ondertussen iemand hulp waarschuwen en houd het veiligheidsinformatieblad bij de hand, zodat de hulpverleners weten om welke stof het gaat.
De gangbare eis is dat de voorziening binnen ongeveer tien seconden te bereiken is vanaf de plek waar met de stof wordt gewerkt, zonder obstakels of trappen onderweg. Bij een spat in het oog telt elke seconde, dus de route moet vrij en logisch zijn. Plaats de voorziening daarom dicht bij de risicoplek en houd de weg ernaartoe altijd vrij.
NEN-EN 15154 is de Europese normenreeks voor veiligheidsdouches en oogspoelvoorzieningen. Die norm beschrijft onder meer de waterlevering, de spreiding, de temperatuur en de plaatsing. Draagbare oogspoelflessen zijn een aanvulling voor onderweg of als eerste actie, maar vervangen een vaste, op het waternet aangesloten voorziening niet bij structureel werk met gevaarlijke stoffen.
Ja. Een vaste nooddouche of oogspoeler moet u periodiek doorspoelen en testen, zodat er geen stilstaand of vervuild water in de leiding blijft staan en de voorziening op het juiste debiet blijft werken. Leg de tests vast in een logboek. Zo weet u zeker dat de voorziening werkt op het moment dat het erop aankomt, en toont u bij een controle aan dat het onderhoud op orde is.
