RI&E — wat is dat? Eenvoudige uitleg voor werkgevers

RI&E — wat is dat precies?

RI&E staat voor Risico-Inventarisatie en -Evaluatie. Het is een schriftelijk document waarin een werkgever voor zijn eigen bedrijf en locatie in kaart brengt welke veiligheids- en gezondheidsrisico's er op de werkvloer zijn, hoe ernstig die risico's zijn, en welke concrete maatregelen worden genomen om ze te beperken. De afkorting wordt uitgesproken als "R-I-en-E" en is in Nederland het standaarddocument voor arbo-compliance sinds 1994.

In de kern beantwoordt een RI&E drie vragen: Wat kan er op mijn werkvloer fout gaan? Hoe erg is dat? En wat doe ik eraan, door wie en wanneer? Het document heeft daarmee een preventieve én een verantwoordings-functie. De Arbowet en de Nederlandse Arbeidsinspectie gebruiken de RI&E als centraal dossier om te beoordelen of een werkgever voldoende aandacht heeft voor veilig en gezond werken.

Waarom is een RI&E wettelijk verplicht?

De verplichting is sinds 1994 vastgelegd in Arbowet artikel 5. De wetgever wilde voorkomen dat werkgevers pas bij ongevallen nadenken over veiligheid. Door het in kaart brengen van risico's in een vast format vóóraf te verplichten, ontstaat een preventief systeem dat voor toezichthouders én verzekeraars controleerbaar is.

De verplichting geldt voor elke werkgever met personeel, ongeacht sector of bedrijfsgrootte. Ook een kleine onderneming met één medewerker in dienst moet een RI&E hebben. Alleen werkgevers zonder werknemers (zelfstandigen zonder personeel) zijn uitgezonderd. De ratio: elk dienstverband brengt een zorgplicht met zich mee, en de RI&E maakt die zorgplicht toetsbaar.

De drie onderdelen van een RI&E

Een volledige RI&E bestaat uit drie onderdelen die samen één document vormen. Een RI&E met slechts één of twee van de drie is niet compleet en voldoet niet aan de wet.

Onderdeel 1: inventarisatie

Een uitputtend overzicht van alle risico's op de werkplek. Per proces, werkplek en medewerkersgroep worden concrete risico's beschreven: aanrijdings- en botsingsrisico's, fysieke belasting (tillen, trekken, duwen), elektrische veiligheid, brand, gevaarlijke stoffen, werkdruk en psychosociale belasting, beeldschermwerk, klimaat, lawaai. Voor een magazijn gaat het doorgaans om acht risicodomeinen.

Onderdeel 2: evaluatie

Per geïnventariseerd risico een score die aangeeft hoe groot het risico is. De meest gebruikte methode is Fine & Kinney (waarschijnlijkheid × blootstelling × effect, score 0 tot >400). Alternatief is de risicomatrix uit de ISO 45001-norm. De score bepaalt de prioritering: risico's met een hoge score moeten eerder worden aangepakt dan risico's met een lage score.

Onderdeel 3: plan van aanpak

Voor elk risico een concrete actie, een verantwoordelijke functie of naam, een deadline, een budget-indicatie en een inschatting van het restrisico na de maatregel. Zonder verantwoordelijke en deadline per actie voldoet het plan van aanpak niet aan Arbowet artikel 5 lid 3. Het plan van aanpak is dus geen apart document, maar een verplicht hoofdstuk binnen de RI&E.

Wie moet een RI&E hebben?

Elke werkgever met minimaal één werknemer in dienst. Er is geen minimale bedrijfsgrootte, geen sector-uitzondering en geen "pas vanaf dit aantal uur"-drempel. Ook tijdelijke en flexibele contracten (uitzend, oproep, ZZP-schijnconstructies waar feitelijk sprake is van werknemerschap) tellen mee voor de verplichting.

Wel maakt de Arbowet onderscheid op basis van bedrijfsgrootte voor de manier waarop de RI&E wordt opgesteld en getoetst:

• Tot en met 25 medewerkers met erkend branche-instrument: eigen preventiemedewerker mag opstellen, toetsing door kerndeskundige is optioneel maar aanbevolen.
• Meer dan 25 medewerkers, of gebruik van een niet-erkend instrument: toetsing door een gecertificeerd kerndeskundige verplicht (Arbowet art. 14).
• Tot en met 40 uur personeel per week (zeer kleine werkgevers): mogen een "checklist-RI&E" gebruiken uit hun sector, mits erkend.

Wanneer moet een RI&E worden herzien?

Een getoetste RI&E is 4 jaar geldig, mits er geen wezenlijke wijzigingen in werkomstandigheden plaatsvinden. De geldigheidstermijn stopt automatisch bij:

• Verhuizing naar een andere locatie.
• Substantiële verbouwing, uitbreiding of indelingswijziging.
• Nieuw productassortiment (bijvoorbeeld toevoeging gevaarlijke stoffen).
• Aanzienlijke personeelsuitbreiding of nieuwe medewerkersgroepen (bv. nachtploeg erbij).
• Ernstige ongevallen of bijna-ongevallen die een niet-eerder geïnventariseerd risico blootleggen.
• Invoering van nieuwe arbeidsmiddelen (nieuwe heftruck-generatie, automatiseringssysteem).

In de praktijk doen de meeste bedrijven daarnaast een lichte jaarlijkse check-up om aantoonbaar actueel te zijn bij inspectie. Deze actualisatie kost doorgaans €800–1.200 als hij wordt uitbesteed aan een arbo-dienst.

Wie controleert de RI&E?

De Nederlandse Arbeidsinspectie (NLA, voorheen Inspectie SZW) is de primaire toezichthouder. Bij elke locatiebezoek vragen inspecteurs de meest recente RI&E op, beoordelen of hij compleet is, of de toetsing aanwezig en geldig is, en of het plan van aanpak wordt uitgevoerd conform de gestelde deadlines.

Naast de NLA spelen ook andere controlerende partijen een rol:

• Verzekeraars kunnen bij schade-afhandeling de RI&E opvragen om te beoordelen of de werkgever aan zijn zorgplicht heeft voldaan.
• Ondernemingsraad of personeelsvertegenwoordiging heeft adviesrecht op de RI&E en kan zelfstandig actualisatie afdwingen.
• Certificerende instellingen (bij ISO 45001, BRL-certificering) controleren de RI&E als onderdeel van hun audit-scope.

Wat gebeurt er als je geen RI&E hebt?

Drie directe gevolgen bij een ontbrekende of ongeldige RI&E:

1. Bestuursrechtelijke boete. Volgens de beleidsregel boeteoplegging Arbeidsomstandighedenwet kan de NLA €4.500 per overtreding opleggen. Bij meerdere overtredingen (geen RI&E, geen plan van aanpak, geen toetsing) stapelen boetes op.
2. Strafrechtelijke aansprakelijkheid bij ongevallen. Bij een ernstig ongeval waar achteraf blijkt dat het risico bekend was maar niet in de RI&E stond, kan het OM dood door schuld of zwaar lichamelijk letsel ten laste leggen.
3. Afwijzing van verzekeringsclaims. Bedrijfsaansprakelijkheids- en verzuimverzekeraars kunnen claims afwijzen als de werkgever aantoonbaar niet aan de zorgplicht heeft voldaan — en een ontbrekende RI&E is daarvoor sterk bewijs.

RI&E, Arbo-catalogus en plan van aanpak: wat is wat?

Drie termen die regelmatig door elkaar worden gebruikt maar verschillende dingen zijn:

• RI&E. Het bedrijfsspecifieke document met risico-inventarisatie, evaluatie en plan van aanpak voor uw eigen locatie. Wettelijk verplicht (Arbowet art. 5). Opsteller: werkgever, preventiemedewerker of arbo-dienst.
• Arbo-catalogus. Een sector-gedragen document met geaccepteerde maatregelen per risico, gemaakt door werkgevers- en werknemersorganisaties per branche. Dient als referentie, niet als RI&E. Voor logistiek: Arbocatalogus Logistiek van TLN/VTL.
• Plan van aanpak. Een verplicht onderdeel binnen de RI&E, geen apart document. Beschrijft concrete acties, verantwoordelijken, deadlines, budget en restrisico per geïnventariseerd risico.

In de praktijk: u gebruikt de Arbo-catalogus als bron van geaccepteerde maatregelen, die u overneemt in het plan van aanpak dat weer onderdeel is van uw eigen RI&E.

Hoe start je met een RI&E?

Er zijn drie gangbare routes om een RI&E op te stellen, ieder met eigen kosten, doorlooptijd en tijdsinvestering. Welke past, hangt af van bedrijfsgrootte, interne capaciteit en hoeveel overige wettelijke verplichtingen u tegelijk wilt regelen.

• Zelf, met erkend branche-instrument. Voor logistiek via TLN of Stigas, beide gratis. Eigen tijdsinvestering 16–24 uur. Toetsing optioneel onder 25 FTE.
• Externe arbo-dienst, los traject. Marktprijs 2026: €1.500–3.500 eenmalig, €800–1.200 jaarlijkse update, €350–600 toetsing. Doorlooptijd 2–4 weken.
• Gebundelde compliance-aanpak. Maandabonnement per locatie waarin RI&E, toetsing, update én de overige 8 magazijn-verplichtingen worden gedekt. Voordelig vanaf 4+ verplichtingen tegelijk.

Conclusie: RI&E, kort en duidelijk

Een RI&E is een wettelijk verplicht document waarin elke werkgever met personeel inventariseert welke risico's er op de werkvloer zijn, hoe groot die zijn en wat hij eraan doet. Het document bestaat uit drie onderdelen (inventarisatie, evaluatie, plan van aanpak) en moet door een kerndeskundige worden getoetst bij >25 FTE. Geldigheid: 4 jaar, behalve bij wezenlijke wijzigingen. Zonder RI&E: €4.500 boete per overtreding, plus verzekerings- en strafrechtrisico's bij ongevallen. De eenvoudigste route voor een MKB-magazijn: starten met een erkend branche-instrument of een gebundelde compliance-aanpak waarbij de RI&E samen met de overige acht magazijn-verplichtingen in één abonnement wordt geregeld.