Wat is de Machineverordening
De Machineverordening is de Europese wet die vastlegt aan welke veiligheids- en gezondheidseisen een machine moet voldoen voordat hij op de Europese markt mag komen. Formeel heet zij Verordening (EU) 2023/1230.
Zij is de opvolger van de Machinerichtlijn 2006/42/EG, die bijna twintig jaar het kader vormde voor CE-markering van machines. In die twintig jaar zijn machines fundamenteel veranderd: ze zijn netwerkverbonden, ze bevatten software die na levering wordt bijgewerkt en sommige passen hun gedrag aan op basis van data.
De verordening is daarop aangepast. Zij houdt de systematiek van de richtlijn overeind, met essentiele veiligheidseisen, een risicobeoordeling, een technisch dossier en een conformiteitsverklaring, maar vult die aan met eisen die op de digitale werkelijkheid zijn geschreven.
Neem machineveiligheid ook mee in uw RI&E, want daar hoort de risicobeoordeling van arbeidsmiddelen thuis. Voor magazijnbedrijven is de verordening in de eerste plaats leveranciersrecht. Toch raakt zij u direct zodra u machines koppelt, aanpast of laat aanpassen. Zie ook onze gids over CE-markering van machines in het magazijn.
Waarom een richtlijn een verordening wordt
Het verschil tussen een richtlijn en een verordening is juridisch, maar het effect is praktisch. Een richtlijn geeft lidstaten een doel en laat de vorm aan hen over. Elk land schrijft daardoor zijn eigen wet, met eigen formuleringen en een eigen uitleg.
Een verordening werkt rechtstreeks. Dezelfde tekst geldt in Nederland, Duitsland en Polen, zonder tussenliggende nationale wet. Dat verkleint de ruimte voor interpretatieverschillen en maakt het voor fabrikanten eenvoudiger om één product voor de hele interne markt te bouwen.
Voor u als afnemer betekent het dat u zich bij een buitenlandse leverancier op precies dezelfde bepalingen kunt beroepen als bij een Nederlandse. De onderbouwing van een klacht of een garantieclaim wordt daarmee eenduidiger.
De datum: 20 januari 2027 is een harde grens
De verordening is in 2023 gepubliceerd en kende een overgangsperiode van ruim drie jaar. Die periode loopt af op 20 januari 2027. Vanaf die dag is de Machineverordening van toepassing en is de Machinerichtlijn ingetrokken.
Er is geen aanvullende uitloop. Machines die vanaf 20 januari 2027 in de handel worden gebracht, moeten aan de verordening voldoen. Er is geen periode waarin fabrikanten mogen kiezen welk regime zij toepassen.
Tegelijk is er geen terugwerkende kracht. Alles wat voor die datum rechtmatig in de handel is gebracht, blijft geldig onder de richtlijn. U hoeft uw bestaande machinepark dus niet opnieuw te laten beoordelen.
| Situatie | Welk regime geldt |
|---|---|
| Machine in de handel gebracht vóór 20 jan 2027 | Machinerichtlijn 2006/42/EG, blijft geldig |
| Machine in de handel gebracht vánaf 20 jan 2027 | Machineverordening (EU) 2023/1230 |
| Bestaande machine substantieel gewijzigd na 20 jan 2027 | Geldt als nieuwe machine: verordening |
| Nieuw samenstel gebouwd na 20 jan 2027 | Verordening, u bent fabrikant |
De belangrijkste inhoudelijke wijzigingen
De verordening brengt een aantal veranderingen die voor afnemers zichtbaar zijn. De eerste is de aandacht voor digitale veiligheid. Machines moeten bestand zijn tegen beinvloeding van hun veiligheidsfuncties, of die nu per ongeluk of moedwillig plaatsvindt.
De tweede is de erkenning van software die na levering verandert. Een update mag de veiligheid niet aantasten, en machines met zelflerend gedrag moeten binnen vooraf vastgestelde veilige grenzen blijven opereren.
De derde is praktisch: de gebruiksaanwijzing mag digitaal worden geleverd. Voor professionele gebruikers volstaat een duurzaam toegankelijke digitale versie, met het recht om kosteloos een papieren exemplaar op te vragen.
Daarnaast is de nummering van de bijlagen gewijzigd. Het technisch dossier staat nu in bijlage IV en de EU-conformiteitsverklaring in bijlage V. De lijst met machines waarvoor zwaardere conformiteitsprocedures gelden, is herzien en opgesplitst naar risiconiveau.
Wat betekent dit concreet voor een magazijn
Het merendeel van de verplichtingen ligt bij de fabrikant. U bent afnemer en gebruiker, en uw eigen verplichtingen komen uit het Arbobesluit. Toch zijn er drie momenten waarop de verordening u direct raakt.
Het eerste is aanschaf. Koopt u na januari 2027 een nieuwe sorteerinstallatie, een AGV-vloot of een palletiseerrobot, controleer dan of de leverancier onder de verordening levert en of het dossier compleet is. Een onvolledig dossier is uw probleem zodra er iets misgaat.
Het tweede is integratie. Zodra u losse machines tot een lijn koppelt, bouwt u zelf een machine. Daarover meer in de volgende paragraaf.
Het derde is aanpassing. Laat u een bestaande machine ombouwen, dan kan die ombouw de machine juridisch nieuw maken. Ook dat komt hieronder aan bod.
Samenstellen: wanneer wordt u zelf fabrikant
Een samenstel van machines ontstaat wanneer afzonderlijke machines zo worden gekoppeld dat zij als een geheel functioneren, met een gezamenlijke besturing en een gemeenschappelijk veiligheidsconcept. Een transportband, een palletiseerrobot en een wikkelaar die als doorlopende lijn draaien, vormen samen zo'n geheel.
Wie dat geheel samenstelt, is juridisch de fabrikant ervan. Dat geldt ook als alle onderdelen afzonderlijk al een CE-markering hebben. Het samenstel is namelijk een nieuw product met eigen risico's op de raakvlakken tussen de onderdelen.
Als fabrikant moet u een risicobeoordeling voor het geheel maken, een technisch dossier samenstellen, een EU-conformiteitsverklaring opstellen en de CE-markering aanbrengen. In de praktijk besteden magazijnen dit uit aan de systeemintegrator, maar leg dan schriftelijk vast wie die rol op zich neemt.
Dat laatste is waar het vaak misgaat. Drie leveranciers leveren elk een deel, niemand voelt zich verantwoordelijk voor het geheel en er ligt geen dossier voor de lijn als zodanig. Bij een ongeval komt die leemte onmiddellijk aan het licht.
Substantiele wijziging van bestaande machines
Een bestaande machine mag u onderhouden en repareren zonder gevolgen voor de conformiteit. Vervangt u een versleten lager of een defecte sensor door een gelijkwaardig exemplaar, dan blijft alles zoals het was.
Anders wordt het bij een substantiele wijziging: een aanpassing die de fabrikant niet heeft voorzien en die een nieuw of verhoogd risico introduceert dat de bestaande beveiliging niet afdekt. Denk aan het opvoeren van de doorvoersnelheid, het toevoegen van een robotarm of het weghalen van een afscherming om de doorloop te versnellen.
Zo'n wijziging maakt de machine juridisch nieuw. De conformiteit moet dan opnieuw worden aangetoond, en degene die de wijziging heeft doorgevoerd geldt als fabrikant. Vanaf 2027 gebeurt die herbeoordeling onder de verordening.
Beoordeel daarom elke ombouw vooraf. Leg vast waarom een wijziging wel of niet substantieel is, en bewaar die onderbouwing bij de machinedocumentatie in uw arbeidsmiddelenregister.
Verhouding tot het Arbobesluit
De Machineverordening gaat over het op de markt brengen van machines. Het Arbeidsomstandighedenbesluit gaat over het gebruik ervan op de werkvloer. Die twee sporen lopen naast elkaar en vervangen elkaar niet.
Het Arbobesluit verplicht de werkgever om alleen arbeidsmiddelen ter beschikking te stellen die geschikt en veilig zijn, om ze energievrij te onderhouden en om ze periodiek te laten keuren door een deskundige. Een geldige CE-markering ontslaat u daar niet van.
Omgekeerd betekent een keuring die goed is verlopen niet dat de machine aan de producteisen voldoet. Beide beoordelingen kijken naar iets anders; zie ook onze uitleg over de Arbowet in het magazijn en over periodieke keuring van arbeidsmiddelen. De Nederlandse Arbeidsinspectie toetst bij een ongeval doorgaans op beide sporen tegelijk.
Meer over de werkgeversplichten rond machines leest u in ons artikel over machineveiligheid onder de Arbowet. Achtergrond over de Europese wetgeving vindt u bij NEN, dat de geharmoniseerde normen publiceert waarmee conformiteit wordt aangetoond.
Stappenplan tot januari 2027
U heeft nog ruim een jaar. Dat is genoeg om de belangrijkste risico's weg te nemen, mits u nu begint met inventariseren.
| Stap | Actie | Wanneer |
|---|---|---|
| 1 | Inventariseer welke machines en lijnen u heeft en welke documentatie aanwezig is | Nu |
| 2 | Spoor samenstellen op waarvoor geen eigen dossier bestaat | Nu |
| 3 | Repareer de ontbrekende dossiers, desnoods achteraf met de integrator | Najaar 2026 |
| 4 | Neem in inkoopvoorwaarden op dat vanaf 2027 onder de verordening wordt geleverd | Najaar 2026 |
| 5 | Leg een vaste procedure vast voor het beoordelen van ombouwen | Eind 2026 |
| 6 | Koppel machinedocumentatie aan uw keuringskalender | Doorlopend |
De grootste blootstelling zit zelden bij nieuw aan te schaffen machines, want daar let de inkoop meestal wel op. Zij zit bij lijnen die in de loop van de jaren stukje bij beetje zijn uitgebreid: eerst een band, later een robot erbij, daarna een extra wikkelaar. Formeel is dat een samenstel, in de praktijk ligt er nergens een dossier voor het geheel. Zoek die lijnen op voordat de verordening ingaat, dan heeft u nog tijd om het rustig te repareren.
Veelgestelde vragen
De Machineverordening (EU) 2023/1230 is van toepassing vanaf 20 januari 2027. Vanaf die datum vervangt zij de Machinerichtlijn 2006/42/EG. De verordening is al in 2023 gepubliceerd en in werking getreden, maar kende een overgangsperiode van ruim drie jaar zodat fabrikanten en gebruikers zich konden voorbereiden. Na 20 januari 2027 is er geen aanvullende overgangstermijn meer.
Nee. Machines die voor 20 januari 2027 rechtmatig in de handel zijn gebracht onder de Machinerichtlijn, mogen in gebruik blijven en hoeven niet opnieuw te worden beoordeeld. De verordening werkt niet met terugwerkende kracht. Wel geldt onverminderd de plicht uit het Arbobesluit om arbeidsmiddelen in veilige staat te houden en periodiek te laten keuren.
Een richtlijn moet door elke lidstaat worden omgezet in nationale wetgeving, waardoor er per land verschillen in formulering en uitleg kunnen ontstaan. Een verordening geldt rechtstreeks en in dezelfde bewoordingen in alle lidstaten, zonder tussenkomst van nationale wetgevers. Dat maakt de regels uniformer en beperkt de ruimte voor uiteenlopende interpretatie tussen landen.
U wordt fabrikant zodra u afzonderlijke machines zo koppelt dat ze als een geheel functioneren, bijvoorbeeld een transportband met een palletiseerrobot en een wikkelaar in een doorlopende lijn. Dat geheel is juridisch een samenstel van machines en heeft een eigen risicobeoordeling, technisch dossier, CE-markering en EU-conformiteitsverklaring nodig. Ook bij een substantiele wijziging van een bestaande machine kunt u fabrikant worden.
Een substantiele wijziging is een aanpassing die niet door de oorspronkelijke fabrikant is voorzien en die een nieuw of verhoogd risico met zich meebrengt dat niet met de bestaande beveiliging wordt afgedekt. Denk aan het verhogen van de capaciteit, het toevoegen van automatisering of het verwijderen van een afscherming. In dat geval geldt de gewijzigde machine als een nieuwe machine en moet de conformiteit opnieuw worden aangetoond.
Onder de verordening mag de gebruiksaanwijzing digitaal worden geleverd, bijvoorbeeld via een QR-code of een downloadpagina. Voor professionele gebruikers is dat voldoende, mits de informatie duurzaam toegankelijk blijft en op verzoek kosteloos op papier wordt verstrekt. Veiligheidsinformatie moet altijd in de taal van het land van gebruik beschikbaar zijn.
De verordening erkent dat moderne machines netwerkverbonden zijn en dat een digitale ingreep tot een fysiek gevaar kan leiden. Machines moeten daarom bestand zijn tegen onbedoelde of kwaadwillende beinvloeding van veiligheidsfuncties, en de bijbehorende maatregelen moeten in de technische documentatie zijn beschreven. Voor geautomatiseerde magazijnsystemen en AGV-vloten is dit een reeel aandachtspunt bij aanschaf.
Toezicht op producteisen ligt bij de Nederlandse Arbeidsinspectie, die kan optreden tegen machines die niet aan de eisen voldoen. Bij een ongeval kijkt de inspectie zowel naar de conformiteit van de machine als naar de verplichtingen van de werkgever uit het Arbobesluit. Beide sporen lopen naast elkaar en een geldige CE-markering ontslaat de werkgever niet van zijn eigen zorgplicht.
