Het verschil tussen AGV en AMR
Automatisch geleide voertuigen rijden inmiddels in vrijwel elk groter distributiecentrum rond. De vraag die daarbij zelden vooraf wordt gesteld, is onder welk regime ze vallen en wie er aansprakelijk is als er iets misgaat.
Technisch is het onderscheid helder. Een AGV volgt een vastgelegde route via magneetband, reflectoren, magneten in de vloer of vaste navigatiepunten. Een AMR bepaalt zijn route zelf op basis van een kaart en sensoren, en wijkt om een obstakel heen in plaats van ervoor te stoppen.
Juridisch is dat onderscheid er nauwelijks. NEN-EN ISO 3691-4 vat AGV's, AMR's, bots en automated guided carts samen onder één begrip: het industriële voertuig zonder bestuurder. Voertuigen die uitsluitend mechanisch worden geleid, bijvoorbeeld over rails, en voertuigen die op afstand worden bestuurd vallen er expliciet buiten.
Waar het onderscheid wel gaat tellen is bij autonomie. De nieuwe Machineverordening introduceert de autonome mobiele machine als aparte categorie, met eigen eisen aan toezicht op afstand. Een vrij navigerende AMR komt daarmee sneller in beeld dan een AGV op een vaste lus.
Het wettelijk kader in het kort
Voor de werkgever begint het niet bij de norm maar bij het Arbeidsomstandighedenbesluit. Artikel 7.3 eist dat u bij de keuze van een arbeidsmiddel rekening houdt met de risico-inventarisatie, met de gevaren die al op de arbeidsplaats bestaan en met de gevaren die het arbeidsmiddel zelf toevoegt.
Dat laatste is bij AGV's de kern. U introduceert een voertuig dat zich beweegt door een ruimte waar mensen lopen, en dat risico bestond voor de ingebruikname niet.
Artikel 7.17c voegt daar eisen aan toe voor mobiele arbeidsmiddelen met een eigen aandrijving: bediening door werknemers met specifieke deskundigheid, doeltreffende verkeersregels in werkzones waar mensen aanwezig kunnen zijn, en organisatorische maatregelen om die aanwezigheid te voorkomen. Is aanwezigheid toch nodig, dan moeten er aanvullende maatregelen komen.
Artikel 3.14 over verbindingswegen sluit daarop aan: verkeersregels bij het gebruik van voertuigen, voldoende veilige ruimte voor voetgangers en duidelijke afbakening. Hoe u dat uitwerkt staat in ons artikel over het verkeersplan.
Let ten slotte op artikel 7.2: CE-markering en een verklaring van overeenstemming geven slechts een rechtsvermoeden van overeenstemming, en alleen bij gebruik volgens de voorschriften. Een sticker ontslaat u niet van de eigen beoordeling.
Wat ISO 3691-4 concreet eist
De actuele editie is ISO 3691-4:2023. Die norm is via een uitvoeringsbesluit in mei 2024 toegevoegd aan de lijst van geharmoniseerde normen onder de Machinerichtlijn.
Inhoudelijk is de norm strenger dan zijn Europese voorganger EN 1525. Waar die oudere norm het nog toeliet dat een voertuig een signaal genereerde, eist ISO 3691-4 dat het voertuig stopt voordat er contact is met een stilstaande persoon.
De norm werkt met required performance levels volgens ISO 13849-1 in plaats van met categorieën. Personendetectie moet zijn uitgevoerd op performance level d, en ook het remsysteem valt onder de eisen aan veiligheidsgerelateerde besturingsdelen.
Verder kent de norm een uitgewerkte zoneleer: naast de restricted zone en de hazard zone is er de confined zone, de plek waar een persoon niet meer kan uitwijken. Vrije ruimtes in de orde van 500 millimeter worden gekoppeld aan de maximaal toegestane snelheid, en bij gemuteerde detectie geldt een gereduceerde snelheid.
Voor u als gebruiker zit de waarde in dat laatste. De norm vertaalt veiligheid naar getallen die u in uw eigen hal kunt narekenen: hoeveel ruimte er langs een rijpad vrij moet blijven, en of de snelheid daarbij past.
Wat dit betekent bij een verbouwing
De meeste installaties voldoen op de dag van oplevering. Het risico ontstaat daarna, wanneer er een pallet in een gang wordt gezet, een stelling wordt bijgeplaatst of een werkplek wordt verschoven.
Elke ingreep die de vrije ruimte langs het rijpad verkleint, raakt direct aan de aannames waarop de snelheid en de stopafstand zijn gebaseerd. Dat is geen kwestie van orde en netheid maar van een veiligheidsfunctie die zijn marge verliest.
Neem layoutwijzigingen daarom expliciet op in uw wijzigingsprocedure, net zoals u dat doet bij stellingen en transportbanden.
De Machineverordening vanaf 2027
Op 20 januari 2027 vervangt Verordening (EU) 2023/1230 de Machinerichtlijn 2006/42/EG. Die datum komt overigens uit de rectificatie van juli 2023; de oorspronkelijke publicatie noemde nog 14 januari.
Voor AGV's en AMR's zijn drie onderdelen relevant. Ten eerste de definitie van de autonome mobiele machine: een mobiele machine met een modus waarin alle essentiële veiligheidsfuncties zijn gewaarborgd zonder permanente interactie van een bediener.
Ten tweede de toezichtfunctie. Bijlage III eist dat bewaking op afstand alleen stoppen, starten of naar een veilige positie brengen toestaat, en alleen wanneer de toezichthouder het bewegings- en werkgebied direct of indirect kan waarnemen.
Ten derde de categorie machines met zelflerend gedrag. Machines met geïntegreerde systemen die met machinaal leren veiligheidsfuncties waarborgen, staan in bijlage I deel A. Voor die categorie is zelfcertificering uitgesloten en is een aangemelde instantie verplicht. Vaste programmering valt er niet onder; het gaat om software die zich tijdens gebruik ontwikkelt.
Machines die voor 20 januari 2027 conform de oude richtlijn in de handel zijn gebracht, mogen op de markt worden aangeboden. Uw bestaande vloot hoeft dus niet opnieuw te worden gecertificeerd. Meer over de overgang staat in ons artikel over de Machineverordening.
Wanneer u zelf fabrikant wordt
Dit is het punt waarop de meeste magazijnen zich verkijken. Een machine is in de verordening mede gedefinieerd als een samenstel van machines dat, om tot hetzelfde resultaat te komen, zo is opgesteld en wordt bestuurd dat het als één geheel functioneert.
Koppelt u AGV's besturingstechnisch aan transportbanden, sluisdeuren, een shuttlesysteem of een palletwikkelaar, dan ontstaat zo'n samenstel. Dat samenstel is een nieuwe machine met een eigen conformiteitsplicht, ook al draagt elk onderdeel afzonderlijk al een CE-markering.
Wie dat samenstel ontwerpt en in bedrijf stelt, draagt de fabrikantverplichtingen: voldoen aan de essentiële veiligheidseisen, een technisch dossier opstellen en tien jaar beschikbaar houden, een gebruiksaanwijzing leveren, een verklaring van overeenstemming opstellen en CE-markering aanbrengen op het geheel.
In de praktijk is dat vaak de systeemintegrator, maar niet automatisch. Bouwt u zelf samen wat losse leveranciers hebben aangeleverd, dan ligt de rol bij u. Hetzelfde geldt bij een substantiële wijziging van een bestaande installatie.
Leg daarom vóór het project schriftelijk vast wie de fabrikant van het samenstel is en wie het technisch dossier beheert. Zie ook ons artikel over CE-markering van machines.
Keuring en herkeuring
Artikel 7.4a van het Arbobesluit kent vier keuringsmomenten en geen enkele termijn. Keuren doet u na installatie en voor de eerste ingebruikname, opnieuw na elke montage op een nieuwe locatie of plek, periodiek zo vaak als nodig is om de goede staat te waarborgen, en na uitzonderlijke gebeurtenissen.
Dat laatste is voor AGV's belangrijker dan de periodieke keuring. Onder uitzonderlijke gebeurtenissen vallen uitdrukkelijk veranderingen aan het arbeidsmiddel, ongevallen en langdurige buitengebruikstelling. Een softwarerelease die het rijgedrag verandert, hoort daar in de geest van de bepaling bij.
De keuring moet worden gedaan door een deskundige persoon of instelling, en de schriftelijke bewijsstukken moeten op de arbeidsplaats aanwezig zijn en op verzoek aan de toezichthouder worden getoond. Bewaren in een cloudmap bij het hoofdkantoor voldoet daar niet aan.
Daarnaast geldt de onderhoudsplicht uit artikel 7.5, inclusief het bijhouden van het onderhoudsboek. Zet de installatie op uw keuringskalender en neem hem op in het arbeidsmiddelenregister, zodat hij niet buiten het reguliere regime valt omdat hij van de projectafdeling kwam.
Gemengd verkeer met heftrucks en voetgangers
Volledig gescheiden verkeer is de veiligste oplossing en tegelijk de minst voorkomende. In de meeste magazijnen delen AGV's de ruimte met heftrucks, orderpickers en lopende medewerkers.
De maatregelen die dan resteren zijn bekend: fysieke afscherming waar het kan, duidelijke looppaden met markering, snelheidsbegrenzing in zones waar mensen komen, akoestische en visuele signalering bij nadering, en noodstoppen op bereikbare posities.
De Arbeidsinspectie constateert bij aanrijdingen met intern transport een terugkerend patroon: het gaat zelden om technisch defect of gebrekkige voertuigbeheersing, maar om het niet tijdig opmerken van elkaar, mede door zichtbelemmering door ladingen, pallets en stellingen.
Bij AGV's verschuift dat patroon. Het voertuig merkt de mens wel op, mits de detectie werkt en de zone klopt. Het risico verplaatst zich daarmee naar de momenten waarop die detectie is uitgeschakeld of omzeild.
Denk ook aan derden op uw terrein. Chauffeurs, monteurs en uitzendkrachten kennen de zoneregels niet. Zij horen in de instructie thuis, net als bij onderaannemers.
Waar het in de praktijk misgaat
Op 4 januari 2024 raakte bij een zuivelfabriek in Gerkesklooster een medewerker van 59 bekneld tussen een AGV en een muur. Hij overleed.
De AGV was in storing geraakt en werd handmatig met een afstandsbediening begeleid. De werkinstructie schreef voor dat het gebied dan met pilonnen werd afgezet, omdat een sensor onderin het voertuig stopt zodra hij een pilon op de route detecteert. Dat was niet gebeurd; twee AGV's raakten elkaar.
Uit het onderzoek kwam naar voren dat de instructies op orde waren maar het toezicht op naleving niet. Camerabeelden lieten zien dat rode vloerlijnen vaker werden genegeerd en dat AGV's regelmatig handmatig werden bediend zonder afzetting. Het Openbaar Ministerie eiste in april 2026 een boete van 125.000 euro, waarvan 50.000 voorwaardelijk.
De les is ongemakkelijk maar bruikbaar: een goed geschreven procedure is geen maatregel zolang niemand controleert of hij wordt gevolgd. Dat geldt bij automatisering sterker dan bij handmatig werk, omdat de afwijking pas zichtbaar wordt als het misgaat.
Wat de ongevalscijfers laten zien
Een aparte ongevalsteller voor AGV's bestaat in Nederland niet. Wel publiceerde de Arbeidsinspectie in september 2026 de Monitor Arbeidsongevallen 2025 met cijfers over intern transport als geheel.
Tussen 2020 en 2025 onderzocht de inspectie 309 meldingsplichtige arbeidsongevallen door aanrijding met een heftruck of vergelijkbaar mobiel intern transportmiddel. Dat zijn ruim vijftig per jaar, gemiddeld één ernstig ongeval per week, met tien dodelijke afloop.
De meeste van die ongevallen vielen in vervoer en opslag, industrie en handel. In 2025 rondde de inspectie in totaal 2.230 ongevalsonderzoeken af, met 2.267 slachtoffers, veertig doden en bij 33 procent blijvend letsel.
Voor AGV-projecten is dat relevante context. Automatisering wordt vaak verkocht als veiligheidswinst, en dat kan ze ook zijn, maar alleen als het gemengde verkeer daadwerkelijk afneemt in plaats van dat er een extra verkeersstroom bij komt.
Wat in het dossier hoort
De inspecteur die na een incident langskomt, stelt in de kern één vraag: kunt u laten zien dat u dit risico had beoordeeld en beheerst. Vijf onderdelen maken dat aantoonbaar.
De risico-inventarisatie met de AGV-risico's expliciet benoemd, inclusief de beoordeling van storingsafhandeling en gemengd verkeer. Een taakrisicoanalyse per afwijkende handeling is hier vaak de praktische vorm.
De CE-documentatie per machine én voor het samenstel: verklaring van overeenstemming, technisch dossier en de gebruiksaanwijzing in een vorm die medewerkers begrijpen.
Het keuringsdossier: installatiekeuring, herkeuringen na verplaatsing of wijziging, periodieke keuringen en het onderhoudsboek, met de bewijsstukken fysiek op locatie.
Het verkeersplan met vastgestelde regels, zonering, afbakening en de ruimte voor voetgangers, plus de opleidings- en instructieregistratie van bedieners, onderhoudspersoneel en derden.
En ten slotte het bewijs van toezicht: registraties van rondes, waarnemingen en aanspreekmomenten. Dat laatste ontbreekt in bijna elk dossier en was in de zaak hierboven precies het verwijt.
Veelgemaakte fouten
De eerste is de aanname dat CE-markering het werk afmaakt. De markering dekt de machine zoals geleverd, niet uw hal, uw layout en uw mengverkeer.
De tweede is het ontbreken van een fabrikant voor het samenstel. Iedereen wijst naar de ander en niemand beheert het technisch dossier.
De derde is de storingsprocedure als bijlage. Handmatig bedienen bij storing is het risicovolste moment en verdient de meeste aandacht, niet de minste.
De vierde is de layout die ongemerkt verschuift. Vrije ruimtes die in het ontwerp waren berekend, worden volgezet met pallets, waarna de stopafstand niet meer past bij de snelheid.
De vijfde is het project dat na oplevering uit het beheer verdwijnt. De installatie staat niet in het arbeidsmiddelenregister, niet op de keuringskalender en niet in de toolbox, omdat hij nooit door facilitair of KAM is overgenomen.
Hoe u het aanpakt
Begin bij de scope. Breng in kaart welke voertuigen er rijden, welke onderdelen besturingstechnisch aan elkaar zijn gekoppeld en wie welk deel heeft geleverd. Bepaal op basis daarvan of er een samenstel bestaat en wie daarvan de fabrikant is.
Leg daarnaast de fysieke werkelijkheid vast: rijpaden, vrije ruimtes, kruisingen met looppaden en de plaatsen waar mensen het werkgebied betreden. Toets die tegen de uitgangspunten uit de documentatie van de leverancier.
Werk vervolgens de afwijkende situaties uit. Storing, handmatig verplaatsen, onderhoud, schoonmaak en het vrijmaken van een vastgelopen pallet zijn de momenten waarop de beveiliging wegvalt. Beschrijf per situatie wie mag handelen, welke afzetting vooraf gaat en wie vrijgeeft.
Zet de installatie daarna in het reguliere regime: arbeidsmiddelenregister, keuringskalender, onderhoudsboek en instructieplan. Neem het onderwerp mee in de toolbox en in uw interne rondes.
Plan ten slotte een moment vóór 20 januari 2027 om met uw leverancier door te nemen wat de Machineverordening voor uw installatie betekent, met name als er zelflerende functies in het spel zijn. Dan is automatisering geen blinde vlek in uw dossier, maar een beheerst onderdeel ervan.
Veelgestelde vragen
Nee. Beide zijn arbeidsmiddelen in de zin van het Arbeidsomstandighedenbesluit en beide hebben CE-markering nodig. Het verschil zit in de norm die de veiligheidseisen invult en in het feit dat er geen bestuurder is die kan ingrijpen. Daardoor verschuift de veiligheid van gedrag naar techniek: detectie, stopafstanden en zonering moeten doen wat een chauffeur anders doet.
Een AGV volgt een vastgelegde route, bijvoorbeeld via magneetband, reflectoren of vaste navigatiepunten. Een AMR bepaalt zijn route zelf op basis van een kaart en sensoren en wijkt uit om obstakels heen. ISO 3691-4 behandelt beide als driverless industrial truck en maakt juridisch geen onderscheid. Het onderscheid wordt pas relevant bij autonome besturing onder de Machineverordening.
NEN-EN ISO 3691-4:2023, de tweede editie van de norm voor industriële voertuigen zonder bestuurder. Die norm is geharmoniseerd onder de Machinerichtlijn, wat betekent dat toepassing ervan een vermoeden van overeenstemming geeft. Bij ISO staat de norm inmiddels op de lijst voor herziening, dus een opvolger is in ontwikkeling.
Het Arbobesluit noemt geen termijn maar wel vier momenten: na installatie en voor eerste gebruik, na montage op een nieuwe locatie, periodiek zo vaak als nodig is om de goede staat te waarborgen, en na uitzonderlijke gebeurtenissen zoals een aanrijding of een wijziging. Voor intern transport is een jaarlijks ritme de gangbare praktijknorm. Verplaatsing van de installatie is een zelfstandig keuringsmoment.
Als het geheel zo is opgesteld en wordt bestuurd dat het als één machine functioneert om tot hetzelfde resultaat te komen, ontstaat een samenstel van machines. Wie dat samenstel ontwerpt en in bedrijf stelt, draagt de fabrikantverplichtingen: voldoen aan de essentiële eisen, een technisch dossier, een gebruiksaanwijzing, een verklaring van overeenstemming en CE-markering op het geheel.
Dan vervangt Verordening (EU) 2023/1230 de Machinerichtlijn 2006/42/EG. Nieuw zijn onder meer definities voor autonome mobiele machines, eisen aan de toezichtfunctie op afstand en een aparte categorie voor machines met zelflerende veiligheidsfuncties. Voor die categorie is zelfcertificering uitgesloten. Machines die voor die datum conform de richtlijn in de handel zijn gebracht, mogen worden aangeboden en gebruikt.
Dat kan, maar het is het risicovolste moment in het hele systeem. De beveiligingen die normaal het werk doen, staan dan vaak uit of worden overruled. Leg daarom vast wie dat mag doen, welke afzetting eerst wordt geplaatst en hoe het werkgebied wordt vrijgemaakt, en zie toe op naleving. In een dodelijk ongeval bij een zuivelbedrijf was juist dit het verwijt.
Ja. Het Arbobesluit eist specifieke deskundigheid voor het bedienen van mobiele arbeidsmiddelen met eigen aandrijving en verplicht u de gebruiksaanwijzing in begrijpelijke vorm aan medewerkers te verstrekken. Voor AGV's gaat het niet om rijvaardigheid maar om storingsafhandeling, zoneregels, noodstopgebruik en het veilig betreden van het werkgebied.
