Waarom een valharnas gekeurd moet worden
Een valharnas is het enige arbeidsmiddel in het magazijn dat pas zijn werk doet op het moment dat het echt misgaat. Tot die seconde hangt het aan een haak in de kast. Precies daarom is de staat ervan zo moeilijk te beoordelen op gevoel: een harnas dat er goed uitziet kan inwendig zijn aangetast.
Valbeveiliging bestaat bovendien nooit uit een los onderdeel. Het harnas, de vanglijn, de valdemper, de karabijnhaken en het ankerpunt vormen samen een systeem. De sterkte van dat systeem wordt bepaald door de zwakste schakel, en dat is vaker de vergeten lijn dan het zichtbare harnas.
In magazijnen wordt valbeveiliging vooral gebruikt bij werken op hoogte in stellingen, bij het beladen van vrachtwagens vanaf de bovenzijde, bij onderhoud aan installaties en bij werkzaamheden vanuit een werkbak. Steeds gaat het om situaties waarin een val een letselrisico van de zwaarste categorie oplevert.
Het wettelijk kader
De basis staat in hoofdstuk 8 van het Arbeidsomstandighedenbesluit, dat gaat over persoonlijke beschermingsmiddelen. De werkgever moet PBM ter beschikking stellen die geschikt zijn voor het risico, en moet ervoor zorgen dat ze in goede staat verkeren en op de juiste wijze worden onderhouden.
Voor werken op hoogte komt daar de specifieke bepaling uit hoofdstuk 3 bij, die eist dat gevaar voor vallen wordt voorkomen en dat waar dat niet mogelijk is doeltreffende voorzieningen aanwezig zijn. Zie ook het artikel over werken op hoogte in het magazijn.
De praktische invulling van de inspectie-eis komt uit de norm NEN-EN 365, uitgegeven door NEN. Dat is de overkoepelende norm met algemene eisen voor gebruiksaanwijzingen, onderhoud, periodieke inspectie, reparatie, markering en verpakking van valbeveiligingsmiddelen.
Hoe vaak moet een valharnas gekeurd worden
NEN-EN 365 stelt een periodieke inspectie van minimaal een keer per twaalf maanden. Dat is de ondergrens die in Nederland als norm wordt gehanteerd voor valbeveiliging in professioneel gebruik.
Bij intensief gebruik of in een belastende omgeving is vaker inspecteren verstandig. Denk aan werken met chemische stoffen, scherpe of ruwe oppervlakken, extreme temperaturen of veel uv-belasting. In die situaties wordt een halfjaarlijkse inspectie aanbevolen.
De fabrikant kan strenger zijn dan de norm
De gebruiksaanwijzing van de fabrikant is leidend zodra die een kortere termijn voorschrijft. Fabrikanten kennen het gedrag van hun eigen materiaal en stellen soms een halfjaarlijkse inspectie of een maximale levensduur die korter is dan gebruikelijk.
Bewaar die gebruiksaanwijzing daarom bij het middel of digitaal bij de registratie. Zonder de instructies kan een keurder de fabrikantspecifieke afkeurcriteria niet toepassen, en dan wordt de inspectie een algemene indruk in plaats van een beoordeling.
Praktisch werkt het het beste om alle valbeveiliging in een vaste jaarcyclus te zetten en de uitzonderingen met een kortere termijn apart te markeren in uw keuringskalender.
Wie mag een valharnas keuren
De inspectie moet worden uitgevoerd door een aantoonbaar deskundig persoon. Deskundig betekent hier: getraind op het specifieke type product, bekend met de instructies van de fabrikant en met de afkeurcriteria, en in staat om de bevindingen vast te leggen.
Dat kan een externe keurder zijn van een gespecialiseerd bedrijf, of een eigen medewerker die daarvoor is opgeleid en gecertificeerd. Kiest u voor intern keuren, houd er dan rekening mee dat de opleiding vaak productgebonden is en periodiek moet worden herhaald.
De keuze tussen zelf doen of uitbesteden hangt vooral af van het aantal middelen. Bij een handvol harnassen is uitbesteden meestal eenvoudiger; bij tientallen middelen op meerdere locaties gaat interne deskundigheid lonen. Zie ook keuring zelf doen of uitbesteden.
Wat er precies wordt gecontroleerd
De keurder begint bij het bandwerk. Hij loopt alle banden na op sneden, schuurplekken, rafeling, brandschade, chemische aantasting en verkleuring door uv-straling. Verkleuring en verharding van het weefsel zijn signalen van degradatie die de reststerkte flink kunnen verlagen.
Daarna volgt het stikwerk, vaak de eerste plek waar schade zichtbaar wordt. Losse, gebroken of ontbrekende draden bij de aanhechtingspunten zijn een direct afkeurpunt. Vervolgens komen de metalen delen: gespen, verstelelementen en D-ringen worden beoordeeld op vervorming, scheuren, corrosie en scherpe randen.
Tot slot beoordeelt de keurder het label met het serienummer, de productiedatum en de normaanduiding. Is dat label onleesbaar, dan is het middel niet meer te herleiden en gaat het uit gebruik. Bij een compleet systeem worden ook de vanglijn, de valdemper, de karabijnhaken en het ankerpunt meegenomen.
Wanneer een harnas wordt afgekeurd
Afkeur is bij valbeveiliging geen glijdende schaal. Anders dan bij bijvoorbeeld een ladder, waar sommige gebreken repareerbaar zijn, geldt bij een harnas dat twijfel gelijkstaat aan afkeur. De consequentie van falen is te groot voor een tussenoordeel.
Directe afkeurpunten zijn onder meer: sneden of diepe schuurplekken in dragend bandwerk, gebroken of losse stiksels, brandschade, chemische aantasting, vervormde of gescheurde D-ringen en gespen, een niet meer sluitende of klemmende karabijnhaak, een geactiveerde valdemper en een onleesbaar label.
Zorg dat afgekeurde middelen fysiek uit de omloop verdwijnen. Een afgekeurd harnas dat terug in de kast hangt, komt vroeg of laat weer om iemands schouders. Knip het door of voer het af, en registreer de afkeur in uw administratie.
Na een valincident gaat het middel uit gebruik
Heeft een harnas een val opgevangen, dan gaat het definitief uit gebruik. Dat geldt ook als er niets aan te zien is. Bij een val komen krachten vrij die de vezels inwendig kunnen beschadigen zonder zichtbaar spoor aan de buitenkant.
Hetzelfde geldt voor de vanglijn en de valdemper die bij de val betrokken waren. Een valdemper is ontworpen om eenmalig te scheuren en zo de vertragingskracht te beperken. Na activering heeft hij zijn functie verbruikt.
Leg daarom vast dat elk valincident wordt gemeld, ook als er geen letsel is. Naast het uit gebruik nemen van het materiaal is dat het moment om te onderzoeken waarom er is gevallen. Dat onderzoek hoort terug te komen in uw RI&E en in de melding van een bedrijfsongeval als daar sprake van is.
Controle voor elk gebruik
De jaarlijkse inspectie dekt niet af wat er in de tussenliggende twaalf maanden gebeurt. Daarom hoort de gebruiker het middel voor elk gebruik zelf te controleren: bandwerk en stiksels langslopen, gespen en D-ringen nakijken, de haken openen en sluiten en de valdemper op activering controleren.
Die check duurt een minuut en vangt precies de schade op die tussen twee inspecties ontstaat: een schuurplek langs een scherpe stellingrand, een snee door glas op de vloer, een spatje oplosmiddel. Twijfelt de gebruiker, dan gaat het middel uit gebruik tot een deskundige er naar heeft gekeken.
Zorg dat gebruikers weten waar ze op moeten letten. Instructie hierover valt onder de verplichting tot voorlichting en onderricht uit de Arbowet en hoort te worden herhaald, niet eenmalig gegeven.
Registratie en levensduur
Elk valbeveiligingsmiddel hoort een uniek identificatienummer te hebben en een eigen inspectiehistorie. Zonder die koppeling kunt u niet aantonen dat juist dat exemplaar is gekeurd, en dat is precies wat een inspecteur wil zien.
Leg per middel vast: type, serienummer, productiedatum, datum ingebruikname, de inspectiedata met bevindingen en de naam van de keurder. Neem die registratie op in uw arbeidsmiddelenregister, zodat de historie niet in een losse map leeft.
Fabrikanten geven daarnaast meestal een maximale levensduur op, vaak in de orde van vijf tot tien jaar vanaf productiedatum. Die termijn is een bovengrens, geen garantie: een middel kan door slijtage of een val veel eerder worden afgekeurd.
Valbeveiliging is de laatste stap, niet de eerste
Persoonlijke valbeveiliging staat onderaan de arbeidshygienische strategie. De wet vraagt eerst om bronmaatregelen en collectieve voorzieningen: een vaste leuning, een bordes, een afgeschermde rand of werken vanaf de begane grond met ander materieel.
Pas als die maatregelen redelijkerwijs niet mogelijk zijn, komt persoonlijke valbeveiliging in beeld. Het is geen keuze uit gemak. Een inspecteur die een harnas ziet terwijl een leuning mogelijk was, beoordeelt dat als een tekortkoming in de maatregelenvolgorde.
Waar het harnas wel de juiste maatregel is, moet ook de rest kloppen: een gecertificeerd ankerpunt met voldoende sterkte, voldoende vrije valruimte onder het werkpunt en een reddingsplan voor het geval iemand blijft hangen. Hangen in een harnas is op zichzelf levensbedreigend, dus de BHV-organisatie moet weten hoe zij iemand snel bevrijdt.
Zo helpt Envora hierbij
Envora brengt in de compliance-scan in kaart welke valbeveiliging op uw locatie aanwezig is, of de middelen geldig zijn gekeurd en of de registratie per middel op orde is. Ook de ankerpunten en het reddingsplan komen daarbij aan bod.
Elk harnas, elke lijn en elk ankerpunt krijgt een plek in een centraal overzicht met inspectiedatum en vervaldatum. U ziet direct wat er verloopt, en bij een controle door de Nederlandse Arbeidsinspectie of na een incident heeft u de inspectiehistorie binnen een minuut bij de hand.
Veelgestelde vragen
Minimaal een keer per twaalf maanden. Dat volgt uit NEN-EN 365, de overkoepelende norm voor onderhoud, periodieke inspectie en reparatie van valbeveiligingsmiddelen. Bij intensief gebruik of in een omgeving met chemische stoffen, scherpe randen of extreme temperaturen wordt een halfjaarlijkse inspectie aanbevolen. De fabrikant kan in de gebruiksaanwijzing een kortere termijn voorschrijven.
De inspectie moet worden uitgevoerd door een aantoonbaar deskundig persoon die getraind is op het specifieke type product en bekend is met de instructies van de fabrikant. Dat kan een externe keurder zijn of een intern opgeleide medewerker met een geldig certificaat. De werkgever moet die deskundigheid kunnen aantonen.
Ja. Zodra een harnas een val heeft opgevangen, gaat het definitief uit gebruik, ook als er geen schade zichtbaar is. De krachten die bij een val vrijkomen kunnen de vezels inwendig beschadigen zonder dat dit aan de buitenkant te zien is. Hetzelfde geldt voor de valdemper en de lijn die bij de val betrokken waren.
De keurder beoordeelt het band- en gordelwerk op sneden, schuurplekken, brandschade, chemische aantasting en uv-degradatie, het stikwerk op losse of gebroken draden, de gespen en D-ringen op vervorming en corrosie, en de leesbaarheid van het productlabel. Bij een compleet systeem worden ook de vanglijn, de valdemper, de karabijnhaken en het ankerpunt beoordeeld.
Fabrikanten geven meestal een maximale levensduur op, vaak in de orde van vijf tot tien jaar vanaf productiedatum bij normaal gebruik. Die termijn is een bovengrens, geen garantie. Een harnas kan door slijtage, chemische aantasting of een val veel eerder worden afgekeurd. Bepalend zijn de inspectie en de instructies van de fabrikant, niet de kalender alleen.
Ja. Naast de periodieke inspectie hoort de gebruiker het harnas voor elk gebruik visueel te controleren op zichtbare schade aan banden, stiksels, gespen en haken. Twijfelt de gebruiker, dan gaat het middel uit gebruik tot een deskundige het heeft beoordeeld. Die dagelijkse check vangt schade op die tussen twee jaarlijkse inspecties ontstaat.
Beide zijn arbeidsmiddelen die veilig moeten zijn, maar het regime verschilt. Een ladder valt onder de keuringsplicht voor arbeidsmiddelen. Een valharnas is een persoonlijk beschermingsmiddel en valt onder de PBM-bepalingen in hoofdstuk 8 van het Arbobesluit, met NEN-EN 365 als praktische invulling van de inspectie-eis.
Dan kunt u niet aantonen dat de persoonlijke beschermingsmiddelen in goede staat verkeren, wat een tekortkoming is in uw zorgplicht. De Nederlandse Arbeidsinspectie kan een eis, een waarschuwing of een boete opleggen. Bij een valincident weegt het ontbreken van inspectiebewijs bovendien zwaar mee in de beoordeling van uw aansprakelijkheid.
