Waarom een reparatie de cyclus doorbreekt
De meeste magazijnen denken over keuren in jaren. De accuboormachines zijn in maart gekeurd, de verlengsnoeren in april, en in het systeem staat netjes wanneer de volgende ronde valt.
Die manier van denken klopt precies zolang er niets met het arbeidsmiddel gebeurt. Een keuring is geen abonnement dat een jaar loopt, maar een momentopname: op deze datum, in deze staat, was dit middel veilig.
Zodra iemand de behuizing opent, een kabel vervangt of een onderdeel wisselt, is die momentopname verlopen. Niet omdat de reparateur onzorgvuldig werkt, maar omdat er iets is veranderd aan precies datgene wat de keuring heeft beoordeeld.
Dat is de kern van dit artikel: een reparatie zet de teller op nul, en het middel gaat pas terug de vloer op nadat er opnieuw is gekeurd.
Wat het Arbobesluit hierover zegt
De verplichting komt niet uit de norm maar uit de wet. Artikel 7.4a van het Arbeidsomstandighedenbesluit regelt de keuring van arbeidsmiddelen en noemt drie momenten.
Het eerste moment is de ingebruikname: een arbeidsmiddel waarvan de veiligheid afhangt van de wijze van installatie wordt gekeurd voordat het voor het eerst in gebruik gaat en na elke montage op een nieuwe locatie.
Het tweede moment is de periodieke keuring van middelen die onderhevig zijn aan invloeden die tot verslechtering leiden. Dat is de jaarlijkse ronde die de meeste bedrijven kennen.
Het derde moment is het moment waar dit artikel over gaat. Na uitzonderlijke gebeurtenissen die schadelijke gevolgen kunnen hebben voor de veiligheid, waaronder uitdrukkelijk veranderingen aan het arbeidsmiddel, moet er opnieuw worden gekeurd. Een reparatie is zo'n verandering.
Het artikel maakt het daarna concreet: van elke keuring moet een schriftelijk bewijsstuk aanwezig zijn op de arbeidsplaats, dat u desgevraagd aan de toezichthouder toont. De volledige uitleg staat in ons stuk over de keuringsplicht uit Arbobesluit 7.4a.
Wat NEN 3140 na een reparatie vraagt
NEN 3140 is de Nederlandse invulling van veilig beheer van elektrische installaties en arbeidsmiddelen. Waar het Arbobesluit zegt dat er gekeurd moet worden, zegt de norm hoe.
De norm behandelt een gerepareerd arbeidsmiddel als een middel dat opnieuw beoordeeld moet worden voordat het aan een gebruiker wordt teruggegeven. Dat is geen extra dienst maar de sluitsteen van de reparatie zelf.
Praktisch betekent dat een volledige keuring: de visuele inspectie en de meting, niet een van beide. Juist bij een reparatie zit het risico in wat u niet ziet.
Een vervangen kabel kan er onberispelijk uitzien terwijl de aardader op de verkeerde klem zit. Een teruggeplaatste behuizing kan dicht zijn terwijl een draad tussen de naad geklemd zit. Alleen de meting vangt dat op.
Welke ingrepen een herkeuring vragen
De vuistregel is eenvoudig: alles waarbij de beschermingsketen kan zijn geraakt, vraagt om een herkeuring. Vier categorieen komen in een magazijn het vaakst voor.
Het vervangen van de aansluitkabel of de stekker. Dit is de meest voorkomende reparatie en tegelijk de reparatie met de meeste stille fouten: een verwisselde aardader, een niet aangedraaide klem, een trekontlasting die om de isolatie in plaats van om de mantel grijpt.
Het openen van de behuizing, voor welke reden dan ook. Zodra de behuizing open is geweest, is de scheiding tussen spanningvoerende delen en aanraakbare delen niet meer gegarandeerd door de laatste keuring.
Het vervangen van een elektrisch onderdeel: schakelaar, koolborstels, thermische beveiliging, haspelmechaniek, laderprint. Ook als het onderdeel identiek is aan het origineel.
Herstel na een schadegeval, bijvoorbeeld na een aanrijding, een val of waterschade. Hier speelt naast de reparatie zelf ook de vraag of er verborgen schade is die pas bij meting zichtbaar wordt.
Welke handelingen geen herkeuring vragen
Niet elke handeling is een reparatie. Als u alles als herkeuringsmoment behandelt, wordt het systeem onwerkbaar en gaan mensen het omzeilen.
Schoonmaken, smeren en het vervangen van slijtdelen die geen elektrische functie hebben, vallen onder normaal onderhoud. Een nieuwe zaagbladklem of een schoongeblazen ventilatierooster raakt de elektrische veiligheid niet.
Het wisselen van een accu of accupack bij gereedschap dat daarvoor is ontworpen, is een gebruikershandeling en geen ingreep. Bij het vervangen van de lader ligt dat anders, want dat is een eigen arbeidsmiddel met een eigen keuring.
Het vervangen van een verbruiksartikel volgens de handleiding, zoals een lamp in een werkspot met een daarvoor bedoelde fitting, valt eveneens buiten de herkeuringsplicht.
Leg deze grens een keer schriftelijk vast in uw eigen werkinstructie. Dan hoeft niemand op de vloer per geval te oordelen en is de afweging uitlegbaar bij een controle.
Wie de herkeuring mag uitvoeren
Een herkeuring is een keuring, dus gelden dezelfde eisen aan de uitvoerder. Alleen een vakbekwaam persoon in de zin van NEN 3140 mag deze uitvoeren, aangewezen door de werkgever.
Dat de reparateur en de keurmeester dezelfde persoon zijn, is toegestaan. Wat niet werkt, is dat de keuring opgaat in de reparatie en er geen zelfstandig oordeel en geen zelfstandig rapport overblijft.
In grotere organisaties met een eigen technische dienst is scheiding aan te bevelen. Iemand die net twee uur aan een apparaat heeft gewerkt, kijkt anders naar het resultaat dan een collega die het middel voor het eerst ziet.
Wie de aanwijzing regelt en hoe die verhouding zit tot de installatieverantwoordelijke, leest u in het bijbehorende artikel.
Reparatie door een externe partij
Hier gaat het in de praktijk het vaakst mis. Een machine gaat op transport naar de leverancier, komt drie weken later terug met een bon en gaat dezelfde middag de vloer weer op.
De verantwoordelijkheid voor de veiligheid van het arbeidsmiddel blijft bij u als werkgever, ongeacht wie de schroevendraaier vasthield. Uitbesteden verplaatst het werk, niet de aansprakelijkheid.
Maak daarom van het keuringsrapport een expliciete voorwaarde in uw opdracht. Niet reparatie, maar reparatie inclusief NEN 3140-keuring met rapport en meetwaarden. Zet het in de inkoopvoorwaarden, niet in een mail per geval.
Krijgt u alleen een bon terug, dan hebt u twee opties: het rapport alsnog opvragen, of het middel intern herkeuren voordat het in gebruik gaat. Wat niet kan, is de bon in de map stoppen en aannemen dat het goed zit.
Bij gehuurd of geleend materieel speelt dezelfde vraag, met een eigen antwoord. Dat behandelen we in het artikel over de keuring van gehuurde arbeidsmiddelen.
Bij een distributiecentrum ging een industriele stofzuiger na een doorgebrande motor naar de leverancier. Terug kwam hij met een nieuwe motor, een factuur en een sticker van de leverancier met de tekst gerepareerd. De keuringssticker uit februari zat er nog op. Bij de jaarlijkse ronde in november viel de meting op: de aardleiding was onderbroken doordat de aardader bij het terugplaatsen niet was aangedraaid. Het apparaat had negen maanden gedraaid zonder werkende beschermingsketen, in een omgeving met een betonvloer en veel vocht.
De sticker en de volgende keuringsdatum
De herkeuring is het nieuwe nulpunt. Het interval dat u op basis van uw risico-inventarisatie hebt vastgesteld, begint opnieuw te lopen vanaf de datum van die keuring.
Vervang dus altijd de keuringssticker. Een oude sticker op een gerepareerd apparaat is misleidend voor de gebruiker die hem pakt en voor de inspecteur die ernaar kijkt. Hoe u het interval bepaalt, staat in ons artikel over de keuringsfrequentie bij NEN 3140.
Werkt u met een keuringskalender of een beheersysteem, pas dan ook daar de datum aan. Anders staat het apparaat in november alsnog op de lijst terwijl het in augustus al is gekeurd, of andersom.
Een praktische keuze die veel bedrijven maken: de herkeuring vastleggen maar de jaarronde niet verschuiven, zodat alle middelen in dezelfde maand blijven vallen. Dat mag, zolang het interval nooit langer wordt dan wat u hebt vastgesteld.
Wat u vastlegt en waar
Het schriftelijke bewijsstuk uit artikel 7.4a is het minimum. Praktisch legt u vier dingen vast bij hetzelfde middel in uw arbeidsmiddelenregister.
Wat er kapot was en wanneer het uit gebruik is genomen. Wie de reparatie heeft uitgevoerd en wat er precies is vervangen. De datum van de herkeuring, de meetwaarden en de naam van de keurmeester. En de nieuwe vervaldatum.
Bewaar het reparatiedocument en het keuringsrapport bij elkaar. Bij een controle wilt u een regel kunnen aanwijzen die het hele verhaal vertelt, niet twee mappen die u naast elkaar moet leggen.
Hoelang u dit bewaart, hangt samen met uw bredere documentbeleid. Daarover leest u meer in het artikel over bewaartermijnen van veiligheidsdocumenten.
Beschadigd maar nog niet gerepareerd
Tussen kapot en gerepareerd zit een periode waarin de meeste ongelukken met dit onderwerp gebeuren. Het apparaat staat te wachten, en iemand heeft het nodig.
Neem een beschadigd middel daarom fysiek uit de omloop. Verwijder de stekker of blokkeer de schakelaar, hang er een label aan met datum, naam en reden, en zet het op een aangewezen plek waar geen werkend materiaal staat.
Het label doet meer werk dan mensen denken. Zonder label weet de collega van de late dienst niet of dit ding kapot is of gewoon geparkeerd, en gaat hij het proberen.
Voor middelen die na keuring definitief zijn afgekeurd, geldt een strenger regime. Dat behandelen we in het artikel over afgekeurde arbeidsmiddelen.
Waar de inspectie naar kijkt
Bij een bezoek van de Nederlandse Arbeidsinspectie is de gebruikelijke route van de vloer naar het papier: eerst een apparaat pakken, dan de sticker lezen, dan het bijbehorende bewijsstuk opvragen.
Een reparatie valt daarbij op zodra het apparaat er anders uitziet dan de rest, bijvoorbeeld met een afwijkende kabel of stekker. De logische vervolgvraag is dan wanneer dat is gebeurd en wat er daarna is gekeurd.
Een dossier dat die vraag beantwoordt, sluit het gesprek. Een dossier dat alleen de jaarkeuring toont terwijl het apparaat zichtbaar is aangepast, opent het. De achtergrond van de norm zelf vindt u bij NEN.
Wat een controlebezoek verder inhoudt, staat in ons artikel over een controle van de Arbeidsinspectie in het magazijn.
Zo regelt u het in het magazijn
Begin met de plek waar defecte middelen naartoe gaan. Een vaste locatie, met labels, gescheiden van werkend materiaal. Zonder die plek werkt de rest van de procedure niet.
Leg vervolgens in een A4 vast welke ingrepen bij u als reparatie gelden en welke als onderhoud. Hang dat A4 op bij de technische dienst en niet alleen in het kwaliteitssysteem.
Neem in uw inkoopvoorwaarden op dat externe reparatie standaard een NEN 3140-keuringsrapport met meetwaarden oplevert. Dat is een eenmalige aanpassing die u bij elke reparatie daarna tijd bespaart.
Koppel ten slotte de herkeuringsdatum aan uw keuringskalender, zodat het middel na de reparatie op de juiste datum terugkomt en niet twee keer of nul keer in de ronde valt.
Wie deze vier dingen heeft geregeld, hoeft bij de volgende reparatie niets meer te bedenken. Het loopt dan vanzelf goed, en dat is precies het punt.
Veelgestelde vragen
Ja. Artikel 7.4a van het Arbeidsomstandighedenbesluit schrijft een keuring voor na elke ingrijpende wijziging en na uitzonderlijke gebeurtenissen die gevolgen kunnen hebben voor de veiligheid. Een reparatie waarbij de behuizing wordt geopend of een elektrisch onderdeel wordt vervangen valt daaronder. De keuring van vorig jaar zegt niets meer over de staat na de ingreep, dus het middel gaat pas terug de werkvloer op nadat de herkeuring is uitgevoerd en vastgelegd.
Nee. Een reparatiebon toont aan dat er werk is verricht, niet dat het arbeidsmiddel daarna elektrisch veilig is. Voor NEN 3140 hebt u een keuringsrapport nodig met de uitgevoerde visuele inspectie, de meetwaarden, de gebruikte meetapparatuur en de naam van de vakbekwaam persoon die de keuring heeft uitgevoerd. Vraag de reparateur dus expliciet om dat rapport, of laat de herkeuring intern uitvoeren.
Dat mag, mits die persoon vakbekwaam is in de zin van NEN 3140 en de keuring als aparte handeling uitvoert en vastlegt. Het is geen bezwaar dat reparateur en keurmeester dezelfde persoon zijn, wel dat de keuring in de reparatie verdwijnt. In de praktijk laten grotere organisaties de herkeuring liever door een ander uitvoeren, omdat een tweede paar ogen fouten opvangt die de reparateur zelf niet meer ziet.
Ja. De herkeuring is het nieuwe nulpunt. Het interval dat u op basis van uw risico-inventarisatie hebt vastgesteld, gaat opnieuw lopen vanaf de datum van de herkeuring. Vervang daarom ook de keuringssticker, want een sticker met de oude datum geeft een verkeerd beeld aan iedereen die het middel pakt en aan de inspecteur die ernaar kijkt.
Ja. Het vervangen van een stekker of van de aansluitkabel raakt direct de beschermingsketen: de aardleiding, de trekontlasting en de aansluitvolgorde. Juist bij deze veelvoorkomende reparatie ontstaan gevaarlijke fouten die u niet ziet maar wel meet. Een meting van de aardleidingcontinuiteit en de isolatieweerstand is snel gedaan en is precies waar het na deze ingreep om draait.
Haal het direct uit de omloop. Verwijder de stekker of blokkeer het middel, hang er een duidelijk label aan met datum en reden, en zet het op een vaste plek die niemand voor opslag van werkend materiaal gebruikt. Een afgekeurd of defect arbeidsmiddel dat in de kast tussen de goede spullen blijft staan, komt vroeg of laat weer in gebruik.
Dat is verstandig, ook al is het geen letterlijke wettelijke eis. Uw register laat zien welk middel u hebt, wanneer het is gekeurd en wanneer de volgende keuring valt. Als u de reparatie en de herkeuring aan dezelfde regel koppelt, ziet u in een oogopslag de geschiedenis van dat middel. Dat helpt bij de vraag of een apparaat te vaak stukgaat en beter vervangen kan worden.
Die vallen onder NEN 1010 voor de aanleg en NEN 3140 voor het beheer en de inspectie tijdens de gebruiksfase. Een wijziging of uitbreiding van een groepenkast, een nieuwe eindgroep of een aangepaste voeding vraagt om een inspectie van het gewijzigde deel voordat het in gebruik gaat. Dat is een andere keuring dan die van uw losse arbeidsmiddelen, met een eigen rapport.
