Het verschil in het kort
NEN 1010 en NEN 3140 worden vaak in een adem genoemd, maar ze regelen iets verschillends. NEN 1010 gaat over het veilig ontwerpen en aanleggen van een elektrische laagspanningsinstallatie. NEN 3140 gaat over het veilig gebruiken en periodiek inspecteren van die installatie en van de elektrische arbeidsmiddelen die je inzet.
Je kunt het zien als twee opeenvolgende fasen. NEN 1010 zorgt dat de installatie goed wordt neergezet. NEN 3140 neemt het daarna over en bewaakt dat er veilig mee gewerkt blijft worden, jaar in jaar uit. De ene norm is dus de aanlegnorm, de andere de gebruiks- en inspectienorm.
Voor een werkgever is dat onderscheid belangrijk. De terugkerende keuringsplicht die de Arbowet met zich meebrengt, loopt via NEN 3140. NEN 1010 komt vooral in beeld op het moment dat er iets nieuws wordt aangelegd of gewijzigd.
Wat regelt NEN 1010?
NEN 1010 bevat de veiligheidsbepalingen voor laagspanningsinstallaties. De norm beschrijft hoe je een installatie ontwerpt, aanlegt en wijzigt, zodat die veilig is voor gebruik. Het gaat dan om zaken als de juiste beveiligingen, aarding, leidingdoorsneden en het voorkomen van aanraakgevaar.
De controle op NEN 1010 is een opleveringsinspectie. Als een installatie nieuw is of ingrijpend is gewijzigd, toets je of de aanleg aan de norm voldoet voordat hij in gebruik wordt genomen. Het is dus een momentopname aan het einde van de bouw of verbouwing.
NEN 1010 sluit aan op de bouwregelgeving en op de eisen die gelden bij het realiseren van een installatie. Wie een magazijn verbouwt, een nieuwe verdeelkast plaatst of extra groepen aanlegt, krijgt met deze norm te maken. De meest actuele eisen staan beschreven door NEN, de organisatie die de normen beheert.
Wat regelt NEN 3140?
NEN 3140 gaat over de bedrijfsvoering van elektrische installaties en over de veiligheid bij het werken eraan en ermee. De norm is geschreven vanuit het perspectief van de Arbeidsomstandighedenwet: de werkgever moet zorgen dat werknemers veilig kunnen werken met elektrische arbeidsmiddelen en installaties.
Anders dan NEN 1010 is NEN 3140 gericht op de gebruiksfase. De norm vraagt om periodieke inspecties van bestaande installaties en arbeidsmiddelen, om aan te tonen dat ze veilig blijven. Die inspectie bestaat doorgaans uit een visuele controle aangevuld met metingen.
Belangrijk is dat NEN 3140 ook de losse elektrische arbeidsmiddelen meeneemt, niet alleen de vaste installatie. Verlengsnoeren, handgereedschap en machines vallen er allemaal onder. Daarover lees je meer in ons artikel over NEN 3140 en arbeidsmiddelen.
NEN 1010 en NEN 3140 naast elkaar
De onderstaande tabel zet de belangrijkste verschillen op een rij. Het helpt om bij een offerte of inspectierapport te herkennen waar je precies mee te maken hebt.
| Kenmerk | NEN 1010 | NEN 3140 |
|---|---|---|
| Doel | Veilig aanleggen | Veilig gebruiken en keuren |
| Fase | Ontwerp en aanleg | Gebruik en onderhoud |
| Inspectie | Bij oplevering of wijziging | Periodiek |
| Perspectief | Bouw en installatie | Arbowet |
| Arbeidsmiddelen | Niet | Wel |
De kern: NEN 1010 borgt de start, NEN 3140 borgt de jaren daarna. Ze vullen elkaar aan en sluiten op elkaar aan.
Wanneer heb je welke inspectie nodig?
Het moment bepaalt welke norm aan de orde is. Leg je een nieuwe installatie aan, of wijzig je een bestaande, dan toets je via NEN 1010 of de aanleg klopt. Dat doe je voordat de installatie in gebruik gaat.
Werk je met een bestaande installatie, dan is NEN 3140 de norm voor de terugkerende keuring. Die periodieke inspectie toont aan dat de installatie en de arbeidsmiddelen veilig blijven, ook na jaren van gebruik. De frequentie volgt uit een risicobeoordeling, zoals we uitleggen in ons artikel over de keuringsfrequentie van NEN 3140.
In de praktijk lopen de twee in elkaar over. Een installatie die net volgens NEN 1010 is opgeleverd, komt daarna in het ritme van de periodieke NEN 3140-keuringen terecht. De opleveringsinspectie is het startpunt, de periodieke inspectie de borging.
Arbeidsmiddelen vallen onder NEN 3140
Een veelgemaakte denkfout is dat een keuring alleen over de vaste installatie gaat. NEN 3140 dekt nadrukkelijk ook de elektrische arbeidsmiddelen. In een magazijn zijn dat bijvoorbeeld verlengsnoeren, haspels, acculaders, handgereedschap en kleine machines.
Die middelen krijgen vaak de meeste klappen. Een verlengsnoer dat over de vloer loopt, een haspel die wordt platgereden door een pallettruck of een lader die warm wordt: het zijn precies de risico's die een periodieke keuring zichtbaar maakt. NEN 1010 raakt deze losse middelen niet.
Voor een werkgever betekent dit dat de NEN 3140-keuring breder is dan menigeen denkt. Naast de verdeelkasten en groepen worden ook de arbeidsmiddelen gecontroleerd, geregistreerd en voorzien van een keuringssticker.
Wat dit betekent voor je magazijn
Voor de meeste magazijnen is NEN 3140 de norm die het vaakst terugkomt. De installatie is er al, en de wettelijke plicht om veilig werken te borgen vertaalt zich naar een periodieke keuring van installatie en arbeidsmiddelen. Dat is de keuring die je jaarlijks of volgens je risicobeoordeling inplant.
NEN 1010 komt in beeld bij verandering. Plaats je een laadplein voor heftrucks, breid je de verlichting uit of leg je nieuwe groepen aan, dan hoort daar een opleveringsinspectie volgens NEN 1010 bij. Daarna neemt het NEN 3140-ritme het over.
De Nederlandse Arbeidsinspectie kijkt bij een controle of je veilig werken aantoonbaar hebt geborgd. Een actueel NEN 3140-keuringsrapport is daarvoor je belangrijkste bewijs. Of die keuring voor jou verplicht is, lees je in ons artikel is NEN 3140 verplicht.
Veelgemaakte misverstanden
Het eerste misverstand is dat een NEN 1010-oplevering ook de periodieke keuring afdekt. Dat is niet zo. De oplevering toont aan dat de aanleg klopt, maar zegt niets over de veiligheid na jaren gebruik. Daarvoor is de periodieke NEN 3140-inspectie nodig.
Het tweede misverstand is dat een keuring alleen de vaste installatie betreft. Zoals gezegd neemt NEN 3140 ook de arbeidsmiddelen mee. Wie alleen de verdeelkast laat keuren en de verlengsnoeren en laders overslaat, heeft een incomplete keuring.
Het derde misverstand is dat de normen letterlijk in de wet staan. Dat klopt niet, maar ze zijn wel de erkende manier om aan de wettelijke zorgplicht te voldoen. Volg je ze, dan toon je aan dat je het veilig hebt geregeld.
Zo regel je het met Envora
Envora brengt bij een compliance scan in kaart welke elektrische keuringen voor jouw magazijn aan de orde zijn. We bepalen of er een NEN 1010-opleveringsinspectie nodig is na een verbouwing, en plannen de periodieke NEN 3140-keuring van installatie en arbeidsmiddelen in.
De keuringsrapporten, termijnen en herkeuringen komen samen met je RI&E en je overige verplichtingen in een dossier. Zo blijft het overzicht actueel en kun je bij een controle direct laten zien dat zowel de aanleg als het veilige gebruik is geborgd.
Veelgestelde vragen
NEN 1010 gaat over het veilig aanleggen van een elektrische installatie en wordt gecontroleerd bij de oplevering. NEN 3140 gaat over het veilig gebruiken en periodiek keuren van een bestaande installatie en van arbeidsmiddelen. Kort gezegd: NEN 1010 is de aanlegnorm, NEN 3140 is de gebruiks- en inspectienorm.
Meestal allebei, maar op verschillende momenten. Bij nieuwbouw of een verbouwing van de installatie controleer je via NEN 1010 of de aanleg klopt. Daarna keur je de installatie periodiek volgens NEN 3140 om aan te tonen dat veilig werken geborgd blijft. De NEN 3140-keuring is voor werkgevers de terugkerende verplichting.
Nee. Een NEN 1010-inspectie is in principe een opleveringsinspectie: je voert hem uit als de installatie nieuw is of is gewijzigd. De terugkerende, periodieke inspectie van een bestaande installatie verloopt via NEN 3140. Sommige inspectiebureaus toetsen een bestaande installatie wel inhoudelijk aan NEN 1010-eisen, maar de wettelijke gebruikskeuring loopt via NEN 3140.
Onder NEN 3140. Die norm dekt naast de vaste installatie ook de elektrische arbeidsmiddelen, zoals verlengsnoeren, handgereedschap en machines. NEN 1010 beperkt zich tot de aanleg van de vaste installatie. Voor een magazijn betekent dit dat de NEN 3140-keuring ook je losse elektrische middelen meeneemt.
De normen zelf zijn niet letterlijk in de wet opgenomen, maar ze zijn wel de erkende manier om aan de wettelijke eisen te voldoen. NEN 3140 is geschreven vanuit de Arbowet, die de werkgever verplicht om veilige arbeidsmiddelen en een veilige werkomgeving te bieden. NEN 1010 sluit aan op de eisen voor het Bouwbesluit en de aanleg van installaties. Wie de normen volgt, toont aan dat hij aan de wettelijke zorgplicht voldoet.
Er staat geen vaste termijn in de norm. De frequentie volgt uit een risicobeoordeling: een installatie of arbeidsmiddel met een hoger risico keur je vaker. In de praktijk wordt voor veel installaties en arbeidsmiddelen een termijn aangehouden die uit die beoordeling komt. Hoe dat werkt, lees je in ons artikel over de keuringsfrequentie.
