Wat is thermografie
Thermografie is een meettechniek waarbij een warmtebeeldcamera de temperatuur van onderdelen zichtbaar maakt. In een elektrische installatie verraadt een onverwacht warme plek bijna altijd een probleem: een losse klem, een overbelaste groep of een slechte verbinding wordt warmer dan de omgeving voordat het onderdeel daadwerkelijk uitvalt.
Juist die vroege signalen zijn met het blote oog niet te zien. Een verdeelkast kan er van buiten prima uitzien terwijl binnenin een aansluiting langzaam warmloopt. Door die warmte in beeld te brengen, kunt u ingrijpen voordat de fout leidt tot uitval of, in het ergste geval, brand. Thermografie is daarmee een aanvulling op de gewone inspectie, geen vervanging ervan.
Hoe werkt de meting
Bij een thermografische inspectie opent de thermograaf de verdeelkasten en meet hij de onderdelen terwijl de installatie onder belasting staat. De camera zet de infraroodstraling om in een warmtebeeld, waarop koude delen en warme delen duidelijk van elkaar verschillen. Een afwijking valt op als een fel gekleurde plek tegen een koelere achtergrond.
De thermograaf beoordeelt niet alleen of iets warm is, maar ook hoe warm ten opzichte van vergelijkbare onderdelen en van de omgevingstemperatuur. Een aansluiting die tien of twintig graden warmer is dan de identieke aansluiting ernaast, wijst op een probleem. Die vergelijking maakt het verschil tussen een normale bedrijfstemperatuur en een beginnende fout.
Relatie met NEN 3140
NEN 3140 is de norm voor de veilige bedrijfsvoering van elektrische installaties en arbeidsmiddelen op de werkplek. De verplichting om arbeidsmiddelen te keuren volgt uit het Arbeidsomstandighedenbesluit, en NEN 3140 geeft daar de praktische invulling aan. De periodieke inspectie bestaat uit een visuele beoordeling, metingen en beproevingen; het Arboportaal vat de keuringsplicht voor arbeidsmiddelen kort samen.
Thermografie is een van de meettechnieken die binnen die inspectie kan worden ingezet, of als aanvulling daarop wordt uitgevoerd. Het spoort een categorie fouten op die met een gewone visuele controle onzichtbaar blijft. Wilt u weten wat een NEN 3140-inspectie precies inhoudt, lees dan ons artikel over de NEN 3140 inspectie. Het onderscheid met de aanleg-norm behandelen we in verschil NEN 1010 en NEN 3140.
NTA 8220 en verzekeraars
Naast de arbeidsveiligheidskant speelt het brandrisico van elektra een steeds grotere rol. Daarvoor bestaat NTA 8220, een methode om de elektrische installatie te beoordelen op de kans dat die brand veroorzaakt. Verzekeraars nemen die beoordeling vaak op als voorwaarde in de polis, omdat elektra een belangrijke oorzaak van bedrijfsbranden is. De gecertificeerde uitvoering van die beoordeling is de SCIOS Scope 10 inspectie.
Het verschil met NEN 3140 zit in het doel. NEN 3140 draait om de veiligheid van mensen die met en nabij de installatie werken, terwijl NTA 8220 zich richt op het beperken van brandrisico voor het gebouw en de bedrijfscontinuiteit. Thermografie is in beide methoden een waardevol hulpmiddel, want een warmlopende verbinding is zowel een veiligheids- als een brandrisico. Controleer bij uw verzekeraar welke methode en welke frequentie zij precies vragen.
Waarom belasting nodig is
Een thermografische meting is alleen betrouwbaar als de installatie tijdens de opname onder een representatieve belasting staat. De reden is eenvoudig: een slechte verbinding wordt pas warm als er stroom doorheen loopt. Meet u een uitgeschakelde of nauwelijks belaste groep, dan blijft een beginnende fout koud en dus onzichtbaar.
Een goede thermograaf stemt de meting daarom af op het gebruik van uw magazijn en zorgt dat de relevante groepen daadwerkelijk belast zijn. Ook houdt hij rekening met de omgevingstemperatuur en met apparatuur die normaal warm is, zodat een normale bedrijfstemperatuur niet ten onrechte als fout wordt gemeld. Zonder die context zeggen de warmtebeelden weinig.
Het rapport en classificatie
Na de meting legt de thermograaf de bevindingen vast in een rapport. Daarin staan de warmtebeelden naast een gewone foto van hetzelfde onderdeel, met de gemeten temperatuur, de vermoedelijke oorzaak en een classificatie van de ernst. Op basis daarvan bepaalt u welke afwijkingen met spoed hersteld moeten worden en welke bij de volgende onderhoudsronde kunnen wachten.
Die classificatie werkt vergelijkbaar met andere keuringen: hoe groter het temperatuurverschil en hoe kritischer het onderdeel, hoe korter de termijn voor herstel. Bewaar het rapport bij uw overige keuringsdocumentatie, zodat u de staat van de installatie over de jaren kunt volgen. Hoe een inspectierapport eruitziet, laten we zien in ons NEN 3140 rapport voorbeeld.
Hoe vaak thermografie
Er is geen vast wettelijk interval voor thermografie. De juiste frequentie hangt af van de belasting, de ouderdom en het belang van de installatie, en van wat uw verzekeraar in de polis vraagt. In de praktijk wordt thermografie vaak gekoppeld aan de cyclus van de NEN 3140-inspectie, zodat beide in een bezoek kunnen plaatsvinden.
Voor een zwaar belaste of kritische installatie kan een kortere interval verstandig zijn, terwijl een lichte en stabiele installatie met een langere cyclus toe kan. De onderbouwing hoort thuis in dezelfde risicoafweging die de keuringsfrequentie voor uw elektra bepaalt. Zo houdt u de meetinspanning in verhouding tot het risico.
Zo helpt Envora hierbij
Envora brengt tijdens de compliance scan in kaart of uw elektrische installatie op orde is: zijn de NEN 3140-inspecties actueel, is thermografie nodig gezien uw verzekeringsvoorwaarden, en is de documentatie compleet. We koppelen de arbeidsveiligheidskant aan de brandrisico-eisen, zodat u geen dubbel werk doet en geen eis mist.
Zo weet u of een thermografisch onderzoek voor uw situatie zinvol of vereist is, en of de rapporten die u heeft aan de eisen voldoen. Meer lezen? Bekijk de NEN 3140 inspectie en de keuringsfrequentie.
Veelgestelde vragen
Thermografie is niet als losse eis wettelijk verplicht. NEN 3140 schrijft een periodieke inspectie van elektrische installaties en arbeidsmiddelen voor, en thermografie is een van de meettechnieken die daarbij kan worden ingezet. In de praktijk wordt thermografisch onderzoek vaak toegevoegd omdat het warmlopende verbindingen opspoort die bij een gewone visuele of elektrische inspectie niet zichtbaar zijn. Verzekeraars vragen het onderzoek soms wel expliciet, meestal via NTA 8220.
NEN 3140 gaat over de veiligheid van elektrische installaties en arbeidsmiddelen op de werkplek en volgt uit de arbeidsomstandighedenregels. NTA 8220 is een methode om het brandrisico van een elektrische installatie te beoordelen en wordt vooral door verzekeraars gebruikt. Thermografie kan in beide worden ingezet, maar het doel verschilt: bij NEN 3140 staat arbeidsveiligheid centraal, bij NTA 8220 het beperken van brandrisico.
Thermografie maakt temperatuurverschillen zichtbaar. In een elektrische installatie duidt een onverwacht warme plek meestal op een probleem, zoals een losse of vervuilde klem, een overbelaste groep, een slechte verbinding of een onbalans tussen fasen. Deze fouten produceren warmte door de verhoogde weerstand of stroom. Door ze op te sporen voordat het onderdeel bezwijkt, voorkomt u onverwachte uitval en verkleint u het brandrisico.
Ja, de installatie moet tijdens de meting onder een representatieve belasting staan. Een warmlopende verbinding wordt pas warm als er stroom doorheen loopt, dus bij een uitgeschakelde of nauwelijks belaste installatie blijft een beginnende fout onzichtbaar. Een goede thermograaf zorgt daarom dat de te meten groepen voldoende belast zijn en houdt rekening met de omgevingstemperatuur bij de beoordeling.
Thermografie aan elektrische installaties hoort te worden uitgevoerd door een vakbekwaam persoon die zowel de elektrische installatie als de meettechniek beheerst. Voor het interpreteren van warmtebeelden bestaan certificeringsniveaus voor thermografen. Belangrijk is dat degene die meet weet welke temperatuur bij welk onderdeel normaal is, zodat een afwijking correct wordt beoordeeld en niet elke warme plek als fout wordt aangemerkt.
Er is geen vast wettelijk interval voor thermografie. De frequentie hangt af van het gebruik, de ouderdom en de belasting van de installatie en van wat uw verzekeraar vraagt. Vaak wordt thermografie gekoppeld aan de cyclus van de NEN 3140-inspectie, bijvoorbeeld jaarlijks of om de paar jaar. Voor zwaar belaste of kritische installaties kan een kortere interval verstandig zijn.
