Het hardnekkigste misverstand
Vraag een facilitair manager wanneer de goederenlift is gekeurd, en het antwoord is vaak dat de lift elke achttien maanden wordt gekeurd zoals dat wettelijk moet. Dat antwoord berust op een misverstand.
De achttienmaandelijkse keuring door een onafhankelijke instantie is voorgeschreven voor personenliften. Voor goederenliften, kleingoederenliften, heftafels en platformliften geldt dat regime niet.
Dat is geen vrijbrief, want er is wel degelijk een keuringsplicht. Alleen komt die uit een andere hoek en werkt zij anders, en dat verschil bepaalt hoe u de keuring inricht en wat u moet kunnen aantonen.
Welk type installatie heeft u
Voordat u iets over keuringen kunt zeggen, moet vaststaan wat er in uw pand hangt. In magazijnen en distributiecentra komen vijf typen verticaal transport het vaakst voor.
De personenlift, meestal in het kantoordeel. De goederenlift tussen begane grond en entresol. De kleingoederenlift voor dozen en orders. De heftafel of het hefplateau bij het laadperron. En de platformlift, vaak geplaatst voor toegankelijkheid maar in de praktijk ook als arbeidsmiddel gebruikt.
Die laatste categorie is de lastigste. Een platformlift die primair als arbeidsmiddel wordt ingezet, beoordeelt u ook als arbeidsmiddel, ongeacht waarvoor hij ooit is geplaatst.
Begin daarom niet bij het onderhoudscontract maar bij een fysieke inventarisatie. Loop het pand af en noteer per installatie het typeplaatje, het bouwjaar, de maximale last en waarvoor de installatie feitelijk wordt gebruikt.
Dat laatste is bepalend. Een installatie die op papier een goederenlift is maar in de praktijk personen vervoert, valt in de beoordeling anders uit dan het bordje suggereert, en dat is precies wat na een incident wordt gereconstrueerd.
Welke wetgeving van toepassing is
Er lopen drie regimes door elkaar, en het onderscheid daartussen verklaart alle verwarring rond dit onderwerp.
| Installatie | Wetgeving | Keuringsregime |
|---|---|---|
| Personenlift | Warenwetbesluit liften | Elke 18 maanden door aangewezen instantie |
| Goederenlift | Richtlijn machines + Arbobesluit 7.4a | Zo vaak als nodig, door deskundige |
| Kleingoederenlift | Richtlijn machines + Arbobesluit 7.4a | Zo vaak als nodig, door deskundige |
| Heftafel of hefplateau | Richtlijn machines + Arbobesluit 7.4a | Zo vaak als nodig, door deskundige |
| Platformlift | Richtlijn machines + Arbobesluit 7.4a | Zo vaak als nodig, door deskundige |
| Personenbouwlift | Warenwetbesluit machines | Bij elke opstelling en daarna elke 6 maanden |
Gevelonderhoudsinstallaties, hoogwerkers, heftafels en goederenliften worden nadrukkelijk ook als arbeidsmiddel gezien. Daardoor is naast de Richtlijn machines ook het Arbeidsomstandighedenbesluit van toepassing.
Voor personenliften geldt overigens dat er ook gevaren zijn die de Liftenrichtlijn niet benoemt. In die gevallen is de Richtlijn machines aanvullend van toepassing.
Personenliften: elke achttien maanden
Voor personenliften is het Warenwetbesluit liften eenduidig. Een onafhankelijke conformiteitsbeoordelingsinstantie moet de lift elke achttien maanden keuren.
De eerste keuring vindt binnen twaalf maanden na ingebruikname plaats. Alleen door de overheid aangewezen instanties mogen deze keuringen uitvoeren.
Heeft uw magazijn een kantoordeel met een personenlift, dan valt die dus wel onder het strikte regime, ook al ligt hij op hetzelfde terrein als de goederenlift die dat niet doet.
Twee installaties in hetzelfde pand kunnen daardoor een volstrekt verschillend keuringsritme hebben, met verschillende keurende partijen en verschillende bewijsstukken. Dat is geen slordigheid in de wetgeving maar een gevolg van het onderscheid tussen personenvervoer en goederenvervoer.
Beheer ze daarom als twee losse regels in uw keuringskalender. Zodra ze in één contractregel verdwijnen, verdwijnt ook het zicht op welke van de twee wanneer aan de beurt is.
Goederenliften onder Arbobesluit 7.4a
Voor goederenliften geldt de algemene keuringsbepaling voor arbeidsmiddelen. Artikel 7.4a van het Arbeidsomstandighedenbesluit schrijft voor dat arbeidsmiddelen zo vaak als nodig worden gekeurd door een deskundige.
Dat is dezelfde bepaling die uw magazijnstellingen, uw heftrucks en uw hijsmiddelen onder een keuringsplicht brengt. De wet noemt geen interval maar wel een resultaat: het arbeidsmiddel moet in goede staat verkeren.
Geen interval betekent niet geen norm
De afwezigheid van een wettelijk interval wordt in de praktijk soms uitgelegd als vrijheid om niet te keuren. Zo werkt het niet. U bepaalt het interval, en u moet die keuze kunnen onderbouwen op basis van de gebruiksomstandigheden.
Bij een inspectie of na een incident is dat precies de vraag die wordt gesteld: waarom heeft u voor dit interval gekozen en waarop is die keuze gebaseerd? Zonder onderbouwing valt het antwoord terug op gewoonte, en gewoonte is geen risicobeoordeling.
Leg de onderbouwing daarom kort vast bij de installatie in uw arbeidsmiddelenregister. Twee regels over gebruiksfrequentie, belasting en omgeving zijn genoeg.
Hoe vaak dan wel keuren
In de praktijk wordt voor goederenliften en heftafels doorgaans een jaarlijkse keuring aangehouden. Liftinstituut adviseert om ook goederenliften, platformliften en heftafels eens per achttien maanden te laten keuren, omdat de gevaren en risico's vergelijkbaar zijn met die van personenliften.
Omstandigheden van gebruik en omgeving kunnen die periodiciteit verhogen of verlagen. Vijf factoren wegen daarbij het zwaarst.
| Factor | Verkort het interval bij |
|---|---|
| Gebruiksfrequentie | Continu gebruik of ploegendienst |
| Belasting | Structureel dicht bij de maximale capaciteit |
| Omgeving | Vocht, stof, vries of sterke temperatuurwisselingen |
| Gebruikersgroep | Veel wisselende of ingeleende medewerkers |
| Storingshistorie | Terugkerende storingen of eerdere schade |
Een goederenlift in een vrieshal of bij een laadperron vraagt daarom eerder een jaarlijkse dan een achttienmaandelijkse cadans. Zet die datum op uw keuringskalender naast de overige keuringen aan het laadperron.
Een distributiecentrum liet de personenlift keurig elke achttien maanden keuren en ging ervan uit dat de goederenlift in hetzelfde contract zat. Bij nalezing bleek het contract alleen onderhoud te dekken, geen onafhankelijke keuring. Controleer daarom niet of er een contract is, maar wat erin staat.
Wie de keuring mag uitvoeren
Bij personenliften is het antwoord eenvoudig: alleen een door de overheid aangewezen instantie. Bij goederenliften spreekt het Arbobesluit van een deskundige, zonder verplichte aanwijzing.
Dat geeft ruimte, maar het legt de bewijslast bij u. U moet kunnen aantonen dat de keurende persoon deskundig is voor dit type installatie, en dat de keuring is gebaseerd op een gedegen checklist of norm.
Een onafhankelijke keurende instantie heeft daarbij een praktisch voordeel boven uw eigen onderhoudspartij. Die laatste beoordeelt bij een keuring in feite het resultaat van zijn eigen onderhoud, en dat is bij aansprakelijkheidsvragen een lastige positie.
Personenbouwliften en tijdelijke liften
Een categorie die bij verbouwingen en uitbreidingen langskomt, is de personenbouwlift. Daarvoor geldt wel een wettelijke keuringsplicht, en een strenge.
Vanuit het Warenwetbesluit machines geldt voor hijs- en hefwerktuigen voor niet-beroepsmatig personenvervoer dat een onafhankelijke keurende organisatie deze bij elke opstelling moet keuren en daarna iedere zes maanden.
Bij elke opstelling betekent letterlijk elke keer dat de installatie wordt opgebouwd. Laat u tijdens een uitbreiding een bouwlift plaatsen, dan is de keuring bij opbouw een voorwaarde voor ingebruikname en niet iets voor later.
De zorgplicht uit het Burgerlijk Wetboek
Naast de keuringsplicht uit het Arbobesluit geldt de zorgplicht uit het Burgerlijk Wetboek. De eigenaar of beheerder moet ervoor zorgen dat installaties in goede staat van onderhoud verkeren en veilig kunnen worden gebruikt.
Die zorgplicht is niet gekoppeld aan een interval en verdwijnt niet omdat een installatie buiten een verplicht keuringsregime valt. Zij is juist bij ontbreken van een vast interval het criterium waaraan achteraf wordt getoetst.
Een vrijwillige keuring door een onafhankelijke instantie heeft daarom reële waarde. U toont aan dat u de zorgplicht serieus invult, en dat certificaat is bij aansprakelijkheidsvragen het verschil tussen een aanname en een bewijsstuk. Datzelfde geldt voor de werkgeversaansprakelijkheid bij een ongeval.
Waar een keurder naar kijkt
Bij een keuring op basis van de Richtlijn machines werkt de inspecteur met een checklist die de eisen van die richtlijn afdekt, gebaseerd op geharmoniseerde normen waar die beschikbaar zijn.
De beoordeling valt uiteen in twee hoofdvragen. Verkeert de installatie als geheel in veilige staat, dus zijn alle onderdelen in orde? En zijn de veiligheidsfuncties aanwezig en werken zij correct?
Die tweede vraag is in de praktijk de belangrijkste. Deurvergrendelingen, eindschakelaars, noodstop, vangvoorzieningen en beveiliging tegen overbelasting zijn de componenten die bij intensief gebruik verslijten en die bij een incident bepalend blijken.
Wat u in het dossier moet hebben
Voor elke hefinstallatie hoort een dossier te bestaan dat een inspecteur zonder toelichting kan lezen. Dat is niet alleen het laatste keuringsrapport.
Neem op: de CE-verklaring van overeenstemming, de gebruikershandleiding, de opleverdocumentatie, de onderbouwing van het gekozen keuringsinterval, de keuringsrapporten van de afgelopen jaren en de onderhoudshistorie.
Neem daarnaast op wie binnen uw organisatie eigenaar is van de installatie en wie bevoegd is de lift buiten gebruik te stellen. Bij een afkeuring is dat de eerste vraag, en die moet niet op dat moment beantwoord worden.
Vooral bij overname van een pand met bestaande installaties raakt dit dossier zoek. Vraag het bij een verhuizing of eigenaarswissel expliciet op, want zonder CE-verklaring en handleiding kan een keurder de installatie niet tegen de juiste uitgangspunten beoordelen.
Checklist verticaal transport
Loop deze punten af voor elke installatie voor verticaal transport in uw pand.
- Bepaal per installatie het type: personenlift, goederenlift, kleingoederenlift, heftafel of platformlift.
- Stel vast welk regime van toepassing is: Warenwetbesluit liften of Richtlijn machines met Arbobesluit 7.4a.
- Controleer of personenliften daadwerkelijk elke achttien maanden zijn gekeurd door een aangewezen instantie.
- Bepaal en onderbouw het keuringsinterval van de overige installaties.
- Controleer of het onderhoudscontract ook onafhankelijke keuring dekt, of alleen onderhoud.
- Borg dat meerijden in de goederenlift feitelijk onmogelijk is en niet alleen verboden.
- Verzamel per installatie CE-verklaring, handleiding en keuringshistorie in één dossier.
- Neem alle installaties op in het arbeidsmiddelenregister en de keuringskalender.
De meeste tekortkomingen op dit onderwerp zijn geen onderhoudsproblemen maar indelingsproblemen. Zodra vaststaat welk regime per installatie geldt, valt de rest van de planning er vanzelf uit.
Veelgestelde vragen
Ja, maar niet via het regime waar de meeste mensen aan denken. De achttienmaandelijkse keuring door een aangewezen instantie uit het Warenwetbesluit liften geldt uitsluitend voor personenliften. Een goederenlift is een arbeidsmiddel en valt onder artikel 7.4a van het Arbobesluit, dat voorschrijft dat arbeidsmiddelen zo vaak als nodig worden gekeurd door een deskundige. Er is dus wel degelijk een keuringsplicht, alleen zonder wettelijk vastgelegd interval. De frequentie bepaalt u zelf op basis van gebruik en risico, en die keuze moet u kunnen onderbouwen.
Het onderscheid zit in waarvoor de installatie is bedoeld en gebouwd, niet in wat er feitelijk mee gebeurt. Een personenlift is ontworpen en gecertificeerd voor het vervoer van personen en valt onder de Liftenrichtlijn en het Warenwetbesluit liften. Een goederenlift is bedoeld voor goederen en valt onder de Richtlijn machines. De praktische valkuil is een goederenlift waar medewerkers meerijden. Dat is niet toegestaan als de installatie daar niet voor is bedoeld en gekeurd, en het is precies het punt waarop een inspecteur na een incident inzoomt.
Alleen als de installatie daarvoor is ontworpen, gecertificeerd en gekeurd. Bij een zuivere goederenlift is dat niet het geval en is meerijden verboden. Het risico zit niet in de theorie maar in de praktijk: als er geen fysieke belemmering is, gebeurt het toch, zeker bij een lift die zwaar genoeg lijkt. Regel het daarom bouwkundig en organisatorisch: bediening alleen van buiten de kooi, duidelijke markering, opname in de werkinstructie en in de voorlichting. Een verbodsbordje alleen houdt in een druk magazijn zelden stand.
Ja, langs dezelfde lijn. Heftafels, hefplateaus en platformliften vallen onder de Richtlijn machines en worden als arbeidsmiddel gezien, waardoor artikel 7.4a van het Arbobesluit van toepassing is. Er is geen wettelijk vast interval, maar wel een verplichting tot periodieke keuring door een deskundige. Omdat een heftafel bij een laadperron veel bewegingen maakt en zwaar wordt belast, komt de risicobeoordeling in de praktijk vaak uit op een jaarlijkse keuring, gelijk opgaand met de overige keuringen aan het laadperron.
Artikel 7.4a vraagt om keuren zo vaak als nodig, en dat betekent dat u het interval afleidt uit de gebruiksomstandigheden. Bepalend zijn de gebruiksfrequentie, de belasting ten opzichte van de maximale capaciteit, de omgeving zoals vocht, stof of temperatuurwisselingen, het aantal verschillende gebruikers en de storingshistorie. Een goederenlift die tien keer per dag draait in een droge hal vraagt een ander regime dan een lift die in ploegendienst continu in bedrijf is. Leg de onderbouwing van uw keuze vast, want de keuze zelf is verdedigbaar zolang de motivering er is.
Het Arbobesluit spreekt van een deskundige, zonder een verplichte aanwijzing zoals bij personenliften. In de praktijk laat u de keuring uitvoeren door een gespecialiseerde keuringsinstantie of door een keurmeester met aantoonbare kennis van verticaal transport en van de Richtlijn machines. Een onafhankelijke partij heeft daarbij een voordeel boven uw eigen onderhoudspartij: die laatste beoordeelt in feite zijn eigen werk. Vraag altijd naar de deskundigheid van de keurende persoon en naar de norm of checklist waarop de beoordeling is gebaseerd.
Omdat het interval niet is voorgeschreven maar de keuringsplicht wel, en omdat de zorgplicht uit het Burgerlijk Wetboek onverminderd geldt. De eigenaar of beheerder moet ervoor zorgen dat installaties in goede staat van onderhoud verkeren en veilig kunnen worden gebruikt. Gaat er iets mis, dan is de vraag niet of u aan een tabel voldeed maar of u redelijkerwijs alles heeft gedaan wat van u verwacht mocht worden. Een keuringsrapport van een onafhankelijke instantie is daarbij het bewijsstuk waarmee u dat aantoont, richting inspectie en richting verzekeraar.
Ja. Goederenliften, heftafels en platformliften vallen onder de Richtlijn machines en moeten dus CE-gemarkeerd zijn, met een verklaring van overeenstemming en een gebruikershandleiding. Dat geldt bij nieuwbouw, maar ook bij ingrijpende wijzigingen: past u de installatie zodanig aan dat de veiligheidskarakteristiek verandert, dan kan er sprake zijn van een nieuwe machine met een nieuwe conformiteitsbeoordeling. Dat is een van de punten die bij overname van een pand met bestaande installaties het vaakst niet meekomt in de overdracht.
