Twee soorten symbolen: toestel en locatie
Op en rond een brandblusser zijn er twee soorten symbolen die elk een ander doel dienen. Op het toestel zelf staan symbolen die aangeven voor welke brandklasse het toestel geschikt is en hoe het te gebruiken. Op de muur of paal naast het toestel hangt een pictogram-bord dat aangeeft waar de blusser hangt zodat hij vanuit afstand vindbaar is.
De twee soorten symbolen worden door verschillende normen geregeld: toestel-symbolen door NEN-EN 3-7:2004 (Europese productie-norm voor draagbare blustoestellen), pictogram-borden door ISO 7010-F001 in combinatie met NEN 3011 (Nederlandse veiligheidssignalering). Bij audit door de Nederlandse Arbeidsinspectie of brandweer worden beide soorten getoetst: leesbaarheid van de toestel-symbolen en aanwezigheid plus zichtbaarheid van het pictogram-bord.
De zes brandklassen A tot F
De brandklassen-indeling volgt NEN-EN 2:1992 en deelt branden in op basis van het brand-medium. Niet elke brandklasse heeft een eigen brandblusser; vaak is een toestel geschikt voor meerdere klassen. De aanduiding op het toestel toont per klasse een vlam-pictogram met letter.
| Klasse | Brand-medium | Typische context in magazijn | Geschikte blusstof |
|---|---|---|---|
| A | Vaste stoffen (hout, papier, textiel, kunststof) | Opslag-gedeelte, kantoor, pantry | Poeder, water, schuim |
| B | Vloeistoffen (olie, benzine, oplosmiddelen) | Werkplaats, chemie-opslag, brandstof-opslag | Poeder, schuim, CO2 |
| C | Gassen (propaan, butaan, aardgas) | Industrieel, gas-installatie | Poeder, blusgas |
| D | Brandende metalen (magnesium, lithium-spaanders) | Lithium-ion opslag, metaal-bewerking | Speciaal D-poeder, zand |
| F | Frituurvet en kookolie | Pantry-keuken, kook-oppervlak | Schuim met vet-additief |
| Elektra-aanduiding | Spannings-installatie tot 1000V | Elektra-paneel, lader-station, server-kast | Poeder, CO2 (geen water of schuim) |
De afgeschafte klasse E
De oude klasse E voor elektra-branden is per 2024 afgeschaft als aparte categorie. Elektra-geschiktheid wordt nu aangegeven via een specifieke elektra-pictogram (gele bliksem in zwart driehoek) en de spannings-bestendigheid in volt. Een blusser geschikt voor 1000V mag worden gebruikt bij standaard 230V en 400V installaties; voor hoog-spanning boven 1000V is een specifiek hoog-spanning-toestel vereist.
Etiket-markering volgens NEN-EN 3-7
NEN-EN 3-7:2004 schrijft de complete etiket-inhoud voor draagbare blustoestellen voor. Het etiket bestaat uit acht verplichte onderdelen die samen het toestel-paspoort vormen. De plaatsing en grootte van het etiket zijn ook vastgelegd: leesbaar vanaf 1 meter afstand op een gemonteerd toestel.
De acht verplichte etiket-onderdelen
Onderdeel 1 is de brandklasse-aanduiding met pictogram per geschikte klasse. Onderdeel 2 is de blusstof: poeder, schuim, water, CO2, blusgas of vet-brand-stof. Onderdeel 3 is het complete gewicht inclusief blusstof (typisch 4, 6, 9 of 12 kg voor poeder, 6 of 9 liter voor schuim, 2 of 5 kg voor CO2).
Onderdeel 4 is de blus-rating in cijfers en letters (bijvoorbeeld 27A 144B). Onderdeel 5 is de gebruiks-instructie in beeldverhaal van vier of vijf pictogrammen die de handeling tonen (pen trekken, slang richten, hendel indrukken, schudden, juist afstand). Onderdeel 6 is de productie-datum en producent-naam. Onderdeel 7 is het temperatuur-bereik voor stabiel gebruik (typisch -20 tot +60 graden). Onderdeel 8 is het serie-nummer, het CE-merk en de NEN-EN 3-7-vermelding.
Leesbaarheid bij audit
Alle acht onderdelen moeten bij audit leesbaar zijn vanaf 1 meter. Een blusser met vervaagd etiket door UV-belichting of olie-aanslag in industriele omgeving wordt bij NEN 2559 onderhoud afgekeurd voor her-ingebruikneming totdat het etiket is vervangen. Vervanging van het etiket door een REOB-monteur kost circa 25 tot 45 euro en wordt typisch tijdens de jaarlijkse onderhoudsbeurt uitgevoerd. Voor de complete onderhoudsbeurt zie ons artikel brandblussers onderhoud.
De blus-rating: wat betekent 27A 144B
De blus-rating is de meest informatieve technische aanduiding op het etiket en geeft de kwantitatieve blus-capaciteit per brandklasse. Het cijfer voor de klasse-letter is geen direct fysieke maat maar verwijst naar een gestandaardiseerde test-brand uit NEN-EN 3-7.
Wat de A-rating meet
De A-rating wordt bepaald door een test-brand van een vooraf gedefinieerd aantal houten balken van 50 cm lang, opgestapeld in een vaste configuratie. Een 27A-rating betekent dat het toestel een test-brand van 27 houten balken kan blussen, een 13A-rating een test-brand van 13 balken. Hogere cijfers betekenen grotere blus-capaciteit voor vaste stoffen. In een magazijn-context met opslag van karton en hout is een 27A of hoger gewenst.
Wat de B-rating meet
De B-rating wordt bepaald door een test-brand van een vooraf gedefinieerd aantal liter heptaan-test-vloeistof in een test-bak. Een 144B-rating betekent dat het toestel een test-brand van 144 liter heptaan kan blussen, een 89B-rating 89 liter. Hogere cijfers betekenen grotere blus-capaciteit voor vloeistoffen. In een magazijn-context met opslag van smeerolie of chemicalien is een 144B of hoger gewenst.
Praktische blus-ratings per toestel-type
| Toestel-type | Capaciteit | Typische blus-rating | Geschikt voor |
|---|---|---|---|
| Poeder ABC | 6 kg | 27A 183B C | Magazijn-opslag |
| Poeder ABC | 9 kg | 43A 233B C | Werkplaats, grotere opslag |
| Poeder ABC | 12 kg | 55A 233B C | Lader-station, brandstof-opslag |
| Schuim AB | 6 liter | 13A 144B | Kantoor, lichte opslag |
| Schuim AB | 9 liter | 21A 183B | Magazijn-opslag |
| CO2 BCE | 2 kg | 21B C | Server-kast, elektra-paneel |
| CO2 BCE | 5 kg | 55B C | Lader-station, machine-kast |
| Vet-brand-stof F | 6 liter | 13A 144B 75F | Pantry-keuken, frituur |
Pictogram-bord op muur volgens ISO 7010
Het pictogram-bord op de muur of paal hangt naast of boven de brandblusser en zorgt dat het toestel vanuit afstand vindbaar is. Het bord volgt ISO 7010-F001: een rood vierkant (RAL 3001 signaal-rood) met een wit symbool van een staande brandblusser. De Nederlandse uitwerking via NEN 3011 schrijft hetzelfde voor.
Afmetingen en waarneembaarheids-afstand
De minimale afmeting is 15 bij 15 centimeter bij een waarneembaarheids-afstand tot 30 meter. Voor grotere afstanden gelden andere afmetingen: 20 bij 20 cm tot 40 meter, 25 bij 25 cm tot 60 meter en 40 bij 40 cm tot 90 meter. In een DC met lange gangpaden zijn 25 bij 25 cm of 40 bij 40 cm de standaard, vaak op een paal of pendelmontage in het gangpad om vanuit beide richtingen zichtbaar te zijn.
Plaatsings-regels
Het bord hangt op ooghoogte (circa 160 cm) direct naast of boven de blusser. Bij een blusser om de hoek of in een nis wordt aanvullend een richtings-pijl-pictogram toegevoegd om de looprichting aan te geven. Boven elke blusser-locatie moet een noodverlichting-armatuur staan voor zichtbaarheid bij stroomuitval; voor de complete plaatsings-eisen van noodverlichting zie ons artikel noodverlichting in een magazijn.
Kleurcode en oude oranje pictogrammen
De kleurcode voor brand-veiligheids-borden is per september 2009 geharmoniseerd via ISO 7010. Voor 2009 hanteerde Nederland de NEN 6088 oude versie met oranje achtergrond voor brand-veiligheidsborden. Per 2009 is de Europese standaard met rode achtergrond (RAL 3001) overgenomen.
Overgangs-regeling
Bestaande oranje pictogrammen mogen blijven hangen zolang de installatie niet wordt gewijzigd of uitgebreid. Bij elke uitbreiding of bij vervanging van de pictogrammen moet de rode ISO 7010-versie worden gebruikt. In praktijk vervangen de meeste magazijnen de oude oranje pictogrammen bij de eerstvolgende grote schilderbeurt of bij een uitbreiding van de blusser-installatie. Bij audit telt het oranje pictogram niet als formele bevinding zolang de installatie aantoonbaar van voor 2009 is.
Aanvullende NEN 3011 kleuren
NEN 3011 schrijft per veiligheids-categorie een vaste kleur voor. Rood is voor brand-veiligheid (blussers, brandweer, alarm). Groen is voor vluchtwegen en EHBO (vluchtweg-pictogrammen, EHBO-koffer, AED). Geel is voor waarschuwingen (gevaar, struikel-risico, elektra). Blauw is voor gebod (handschoen-dragen, helm-dragen). Het strikt onderscheid van kleuren maakt dat een werknemer bij stroomuitval direct herkent welk type voorziening hij ziet.
Symbolen in een magazijn-context
In een gemiddeld Nederlands magazijn van 2.000 vierkante meter is de blusser-installatie typisch een mix van twee tot drie typen toestellen, elk met specifieke symbolen die aangepast zijn aan de plaatsings-context.
Klasse A en B in opslag-gedeelte
In het opslag-gedeelte staan typisch 6 of 9 kg poeder-blussers (rating 27A 183B C) met een dichtheid van 1 blusser per 200 tot 300 vierkante meter. De symbolen op het toestel tonen A, B, C en de elektra-aanduiding tot 1000V. Het pictogram-bord op de muur is 25 bij 25 cm rood ISO 7010-F001 met richtings-pijl indien nodig.
Elektra-aanduiding bij lader-station
Bij het lader-station voor heftrucks of bij het elektra-paneel staan typisch 2 of 5 kg CO2-blussers (rating 21B C of 55B C) zonder water-component. De symbolen op het toestel tonen B, C en de elektra-aanduiding (gele bliksem in zwart driehoek) met spannings-bestendigheid tot 1000V. Een waarschuwings-bord vermeldt aanvullend dat alleen CO2 of poeder mag worden gebruikt bij elektra-brand.
Klasse F in pantry-keuken
In de pantry-keuken met een frituur of grote kook-oppervlak staat typisch een 6 liter vet-brand-stof-blusser (rating 13A 144B 75F). De symbolen tonen A, B en F met aanvullend een pictogram van een brandende frituur. Een poeder- of CO2-blusser is niet geschikt voor klasse F-branden en mag niet als enige blusser in een keuken-context dienen.
Klasse D bij lithium-opslag
Bij opslag van lithium-ion-accu's voor heftrucks of voor energieopslag-installaties zijn klasse D-blussers met specifiek D-poeder of een blus-deken benodigd. Een standaard poeder-blusser werkt niet bij een lithium-brand. Voor de complete uitwerking van lithium-brand-blussing zie ons artikel brandblussing lithium-accu.
Symbolen bij audit en NEN 2559 onderhoud
De symbolen op brandblussers en de bijbehorende pictogram-borden worden bij twee soorten controles getoetst: bij de jaarlijkse NEN 2559 onderhoudsbeurt door een REOB-monteur en bij audit door de Nederlandse Arbeidsinspectie of brandweer.
Bij NEN 2559 onderhoudsbeurt
De REOB-monteur toetst tijdens de jaarlijkse onderhoudsbeurt drie aspecten van de symbolen. Een: leesbaarheid van alle acht NEN-EN 3-7 etiket-onderdelen. Twee: aanwezigheid en leesbaarheid van het ISO 7010-F001 pictogram-bord op de muur. Drie: aanwezigheid van eventuele aanvullende waarschuwings-borden bij elektra-context of bij klasse F-locaties. Bij een afkeur wordt het toestel uit gebruik genomen tot vervanging van het etiket of het pictogram-bord. Voor de complete onderhoudsbeurt zie ons artikel brandblussers onderhoud en de norm-uitleg NEN 2559.
Bij audit door Arbeidsinspectie of brandweer
De Nederlandse Arbeidsinspectie en de lokale brandweer toetsen tijdens een controle de algemene veiligheids-staat van de blusser-installatie. Drie bevindingen worden vaak vastgelegd: onleesbare etiketten (formele bevinding met hersteltermijn 14 dagen), ontbrekende pictogram-borden bij blusser-locaties (formele bevinding met hersteltermijn 14 dagen) en verkeerde brandklasse-mix voor de locatie-context (bijvoorbeeld geen klasse F-blusser bij een frituur, of geen elektra-aanduiding bij een lader-station). Een formele bevinding op symbolen-aspecten leidt typisch tot een waarschuwing zonder direct boete-risico bij eerste constatering, maar verzwakt de positie bij elk volgende audit-bezoek.
Brandblusser-symbolen zijn geen optionele cosmetiek. Een blusser met onleesbare brandklasse-aanduiding kan in een paniek-situatie ten onrechte op een klasse F-brand worden gericht met een poeder-blusser, of op een lithium-brand met een schuim-blusser. De symbolen zijn de eerste lijn van correcte besluitvorming bij brand.
Loop met de jaarlijkse NEN 2559 onderhoudsbeurt mee bij minimaal een blusser per cluster (opslag, werkplaats, pantry, lader-station). Vraag de REOB-monteur expliciet om de leesbaarheid van etiketten en pictogram-borden te toetsen en in het rapport te documenteren. Een sluitende symbolen-positie kost minimaal moeite maar voorkomt formele bevindingen bij audit door Arbeidsinspectie of brandweer.
Veelgestelde vragen
De brandklasse-letter geeft aan voor welke soort brand het toestel geschikt is. Klasse A is voor vaste stoffen zoals hout, papier en textiel (typisch in magazijn-opslag). Klasse B is voor vloeistoffen zoals olie, benzine, oplosmiddelen (typisch in magazijn-opslag chemie of werkplaats). Klasse C is voor gassen zoals propaan, butaan, aardgas (industriele contexten). Klasse D is voor brandende metalen zoals magnesium en lithium-spaanders (zeldzaam, alleen specifieke industrieen). Klasse F is voor frituurvet en kookolie (typisch keuken-pantry). De oude klasse E voor elektra is afgeschaft per 2024; elektra-geschiktheid wordt nu aangegeven met een specifieke elektra-pictogram (gele bliksem in zwart driehoek) en de spanningsbestendigheid in volt. Voor de complete uitleg per brandklasse zie het artikel brandblusser soorten.
In een gemiddeld Nederlands magazijn zijn drie brandklassen primair relevant. Klasse A voor de opslag van vaste stoffen zoals dozen, pallets, papier, textiel en kunststoffen; dit is de meest voorkomende brand-bron. Klasse B voor de opslag van vloeistoffen zoals smeerolie, schoonmaakmiddelen, chemicalien en brandstoffen voor onderhouds-machines. De elektra-aanduiding (geschikt tot 1000V) voor brandblussers nabij elektra-paneel, lader-station voor heftrucks of server-ruimte. Aanvullend kan klasse F nodig zijn voor de pantry-keuken (frituur of grote kook-oppervlakken) en kan klasse D nodig zijn bij specifieke risico's zoals lithium-ion accu-opslag (zie ook ons artikel brandblussing lithium-accu). De juiste mix wordt vastgelegd in de RI&E van het magazijn op basis van de brand-bron-analyse.
NEN-EN 3-7:2004 is de Europese norm voor draagbare blustoestellen en regelt onder andere de markering op het toestel-etiket. Het etiket bevat acht verplichte onderdelen. Een: brandklasse-pictogrammen (A, B, C, D, F en de elektra-aanduiding) met expliciete vlam-symbolen per klasse. Twee: blusstof-aanduiding (poeder, schuim, water, CO2, blusgas, vet-brand-stof). Drie: gewicht van het toestel inclusief blusstof. Vier: blus-rating in cijfers en letters (bijvoorbeeld 27A 144B). Vijf: gebruiks-instructie in beeldverhaal (vier of vijf pictogrammen die de handeling tonen). Zes: productie-datum en producent. Zeven: temperatuur-bereik voor stabiel gebruik. Acht: serie-nummer en CE-markering. Bij audit en bij NEN 2559 onderhoud worden alle acht onderdelen op leesbaarheid getoetst.
De blus-rating is een kwantitatieve aanduiding van de blus-capaciteit per brandklasse. Het cijfer voor de klasse-letter geeft de grootte van de standaard-test-brand aan die het toestel kan blussen. Een 27A-rating betekent dat het toestel een test-brand van 27 houten balken (elk 50 cm lang, opgestapeld) kan blussen. Een 144B-rating betekent dat het toestel een test-brand van 144 liter heptaan (test-vloeistof) in een test-bak kan blussen. Hogere cijfers betekenen meer blus-capaciteit en dus geschikt voor grotere brand-risico's. In een magazijn-context wordt typisch een 27A 183B rating voor 6 kg poeder-blusser of een 13A 144B rating voor 9 liter schuim-blusser gekozen. De RI&E bepaalt welke rating per locatie nodig is op basis van de brand-bron-analyse.
Het pictogram-bord op de muur volgt ISO 7010-F001 en is rood vierkant met een wit symbool van een brandblusser. De rode kleur (RAL 3001 signaal-rood) geeft aan dat het een brand-veiligheids-bord is, te onderscheiden van groene veiligheids-borden (vluchtweg, EHBO) of gele waarschuwings-borden (gevaar). De minimale afmeting voor een pictogram is 15 bij 15 centimeter bij een waarneembaarheids-afstand tot 30 meter; voor grotere afstanden in een DC zijn 25 bij 25 centimeter of 40 bij 40 centimeter standaard. Aanvullend wordt het bord vaak voorzien van een richtings-pijl als de blusser om de hoek hangt. NEN 3011 is de Nederlandse uitwerking van ISO 7010 en geldt als praktijkrichtlijn voor veiligheidssignalering in Nederland. Voor de complete plaatsings-eisen zie ons artikel brandblusser-plaatsing in een magazijn.
De oranje pictogrammen op oudere brandblussers stammen uit de pre-2009 markering volgens NEN 6088 oude versie. Per september 2009 werd ISO 7010 met de rode kleur (RAL 3001 signaal-rood) verplicht voor nieuwe installaties. Bestaande oranje pictogrammen mogen blijven hangen zolang de installatie niet wordt gewijzigd of uitgebreid; bij elke uitbreiding of bij vervanging van de pictogrammen moet de rode ISO 7010-versie worden gebruikt. In praktijk vervangen de meeste magazijnen de oude oranje pictogrammen bij de eerstvolgende grote schilderbeurt of bij een uitbreiding van de blusser-installatie. Bij audit telt het oranje pictogram niet als formele bevinding zolang de installatie aantoonbaar van voor 2009 is en niet is gewijzigd; bij nieuw geinstalleerde of vervangen blussers is een oranje pictogram wel een formele bevinding.
Onleesbare of beschadigde symbolen op een brandblusser-etiket geven een directe afkeur bij de jaarlijkse NEN 2559 onderhoudsbeurt. Drie oorzaken zijn gebruikelijk: vervaging door UV-belichting (vooral bij blussers nabij ramen), beschadiging door fysieke aanrijding (bij blussers nabij heftruck-route) en olie- of stof-aanslag in industrieel omgeving (bij blussers nabij machines). De fix is afhankelijk van de schade: een vervaagd etiket wordt door de REOB-monteur tijdens de jaarlijkse beurt vervangen voor circa 25 tot 45 euro per blusser; een ernstig beschadigde behuizing vereist vervanging van het complete toestel. Voor de bredere context van brandblusser-onderhoud zie ons artikel brandblussers onderhoud en NEN 2559 uitgelegd.
